Top List

Top 10 Bài văn phân tích thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” của Vũ Trọng Phụng (ADS)

Nếu như trong thời kì văn học trung đại ta được biết đến thẩm mỹ trào phúng qua những sáng tác thơ ca của cụ Tam nguyên Yên Đổ-Nguyễn Khuyến hay Tú Xương thì trong nền văn học Việt Nam tân tiến nó lại được thể hiện xuất sắc trong thể loại tiểu thuyết với tác phẩm “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng-ông thầy trào phúng. Tiêu biểu là đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” thể hiện thành technology thuật trào phúng qua những khía cạnh như: trường hợp, nhân vật, rõ ràng thẩm mỹ rực rỡ đã tái hiện lại bức tranh xã Việt Nam lúc bấy giờ. Mời chúng ta tìm hiểu thêm một trong những bài văn phân tích thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” mà kiêu dũng SEO đã tổng hợp trong nội dung bài viết sau để thấy rõ hơn tài năng của Vũ Trọng Phụng.

Đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” là một trong những thực sự lúc bấy giờ được nhà văn tái bút thành công với thẩm mỹ trào phúng.
Là top 3 tiêu chuẩn mà kiêu dũng SEO.vn luôn luôn luôn luôn hướng tới để đem lại những thông tin hữu ích nhất cho xã hội

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 1

Vũ Trọng Phụng được tôn vinh là “ông vua phóng sự đất Bắc” và mỗi tác phẩm của ông được ví như một quả bom ném vào cái xã hội lố lăng, ô trọc của Việt Nam những năm đầu thế kỉ XX. Tiêu biểu cho thẩm mỹ trào lộng, châm biếm sâu cay của ông trọn vẹn có thể nói tới tiểu thuyết “Số đỏ” – cuốn tiểu thuyết mà mỗi chương truyện sinh động, tinh xảo, nhạy bén như một thiên phóng sự. Đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” (thuộc chương XV của tác phẩm “Số đỏ”) là đoạn trích tiêu biểu cho thẩm mỹ trào phúng tinh xảo của Vũ Trọng Phụng trong tác phẩm này.

“thẩm mỹ trào phúng” là thẩm mỹ tạo tiếng cười mang ý nghĩa đả kích, lên án, vạch trần thực ra xấu xa của đối tượng người tiêu dùng. Tiếng cười chỉ xuất hiện khi phát hiện ra những xích míc trái với tự nhiên rồi phóng đại lên để gây cười. Trong đoạn trích, thẩm mỹ trào phúng được thể hiện qua cách xây dựng xích míc trào phúng, trường hợp trào phúng, mô tả chân dung trào phúng, cảnh trào phúng và giọng điệu, ngôn từ.

xích míc trào phúng được thể hiện trước hết ở nhan đề chứa đựng nghịch lí: “Hạnh phúc của một tang gia”. “Hạnh phúc” là trạng thái thỏa mãn thị hiếu, thoải mái về tinh thần khi được thỏa mãn thị hiếu yêu cầu một yêu cầu nào đó trong cuộc sống thường ngày. “Tang gia” là mái ấm gia đình có tang, có người thân mất đi, nghĩa là có sự mất mát về người. Theo Vũ Trọng Phụng, tang gia tuy có mất mát về người (cụ cố Tổ) tuy nhiên bù lại nó đem lại rất nhiều lợi lộc về tiền bạc và nổi tiếng. Cách lí giải này sẽ là lời hé mở về mở thực ra của tầng lớp thượng lưu trong xã hội: chỉ quan tâm đến danh lợi mà mặc kệ đạo lí tình nghĩa. Không tạm ngưng ở nhan đề, xích míc trào phúng sẽ được triển khai trong toàn bộ chương truyện và được tăng dần về mức độ, phóng đại sự sung sướng. lúc đầu là sự sung sướng của những thành viên trong mái ấm gia đình, sau đó là hạnh phúc được tràn ra cả ngoài xã hội. Cái chết cụ cố Tổ ban phát sự sung sướng cho toàn bộ những thành viên trong và ngoài mái ấm gia đình.

trường hợp trào phúng được lựa chọn là một trường hợp đạo đức: tác giả dùng cái chết của người thân làm phép thử độ sáng của đạo hiếu trong mái ấm gia đình, dùng cái chết đồng loại làm phép thử độ sáng của tình người và tính người. Để triển khai trường hợp, Vũ Trọng Phụng đã tập hợp và miêu tả những tâm trạng, hành vi, cách ứng xử, thái độ trọn vẹn trái với chuẩn chỉnh mực đạo đứ thường thì. Đó là tang gia tuy nhiên không tồn tại ai nghĩ đến người chết và việc báo hiếu. Mỗi người đều phải có mối quan tâm riêng nhưng đều nhắm tới hai chữ danh lợi thu được từ cái chết ấy. Đó là tang gia tuy nhiên không tồn tại ai đau buồn, thương tiếc. Nếu có đau buồn, thương tiếc cũng chỉ là cái mặt nạ, là màn kịch được dựng lên để che đậy những yêu cầu, mưu đồ, toan tính. Ẩn sau lớp mặt nạ là nụ cười thực sự của toàn bộ khung hình thân trong mái ấm gia đình và những người ngoài mái ấm gia đình. nụ cười ấy khiến cho đám tang có Xu thế trở thành đám hội tưng bừng, náo nhiệt.

Trong thẩm mỹ biếm họa, chỉ với đôi ba nét, người họa sỹ tóm được thần thái của đối tượng người tiêu dùng trào phúng, lột tả được xích míc, trưng bày được thực ra của con người xấu xa để tạo tiếng cười đầy chất trí tuệ, có sức công phá lớn. Lần lượt những chân dung biếm họa hiện lên dưới ngòi bút như có thần của Vũ Trọng Phụng.

Đó là cụ cố Hồng – nam nhi cả của người chết. Với vị trí này, trách nhiệm của ông là lo ma chay của phụ thân mình cho chu tất nhưng những hành vi rõ ràng của ông lại trọn vẹn trái ngược. Ông nằm dài, hút thuốc phiện và mơ màng theo khói thuốc. Ông nghĩ đến việc cưới chạy cho cô phụ nữ Tuyết nhưng lại đùn đẩy việc cưới xin cho vợ. Cái danh mà ông mơ ước và tô vẽ là quyền lực của một mái ấm gia đình nề nếp, gia phong, danh gia vọng tộc. Vì thế ông đã tỏ ra già cả dù chưa đến 60 để được gọi là “cụ Cố”. Ông sẵn sàng ngày hè mặc áo bông, trả nhầm tiền xe để chứng tỏ mình lẩm cẩm; luôn luôn gắt gỏng để chứng tỏ mình già cả, ốm yếu. Nghĩ đến cái chết của bố mình, ông sung sướng đến độ đê mê nên “đã nhắm nghiền mắt lại để mơ màng đến cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu, tạo cho thiên hạ phải chỉ trỏ: Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa!” và khen “một chiếc đám ma như vậy, một chiếc gậy như vậy”… Tấm lòng của người con trơ như khúc gỗ, vô cảm trước cái chết của người phụ thân. Vai trò và tình cảm của một đứa con trong ông đã chết bởi ông chỉ nghĩ đến cái gậy mà thôi!

Ông Văn Minh là đứa cháu đích tôn, là “nhà cải cách xã hội” danh giá thì sung sướng tột đỉnh vì “Thế là từ nay mà đi, cái chúc thư kia sẽ đi vào thời kì thực hành chứ không hề là lí thuyết viển vông nữa”. Mọi hành vi của ông đều đối lập với trách nhiệm và tình cảm của một người cháu. Ông mời luật sư đến tận mắt chứng kiến cái chết của ông nội để đảm bảo tính pháp lí của chúc thư. Ông còn nghĩ đến cách đối xử với Xuân Tóc Đỏ mà thực ra là tìm cách bịt miệng vì Xuân Tóc Đỏ biết những kín mít tày đình của ông. Ông quan niệm tội bôi nhọ danh dự của người thân trong mái ấm gia đình là tội nhỏ và tội làm chết người thân trong mái ấm gia đình mới là cái ơn lớn. Để trả cái ơn to lớn ấy, ông đã dùng hạnh phúc trăm năm của cô em gái lá ngọc cành vàng để trả ơn cho một kẻ vô học. Ở ông tồn tại sự xích míc giữa cái bên phía ngoài là vẻ mặt “đăm đăm chiêu chiêu” của cái bồn chồn phiền lòng rất hợp thời trang nhà có tang với cái bên trong là việc nghĩ cách đối xử với người đã mang đến cái “ơn to” cho mái ấm gia đình.

Cô Tuyết, cô cháu gái giữ gìn nửa chữ trinh, mới chỉ hư hỏng được một nửa. Mặt cô phảng phất vẻ buồn lãng mạn vì nhớ nhung nhân tình chứ không phải xót thương ông nội. Đám tang mang đến sự sung sướng cho cô vì cô được mặc bộ y phục “Ngây thơ” để chứng tỏ phẩm giá mới chỉ đánh mất nửa chữ trinh. Bộ y phục nửa kín nửa hở làm cho những ông tai to mặt lớn bạn của cụ cố Hồng cảm động thực sự, còn hơn cả “những khi nghe tới tiếng kèn Xuân nữ bi quan, não nùng”.

Cậu tú Tân thì “cứ điên người lên vì cậu đã sẵn sàng mấy chiếc máy Hình ảnh mà mãi cậu không được dùng đến”. Ông nội chết là dịp để cậu trổ tài đạo diễn, chụp Hình ảnh trong lần đám tang. Cậu tỏ ra là một tài tử chụp Hình ảnh, những chiếc máy Hình ảnh được sẵn sàng từ lâu nay sẽ sở hữu được dịp dùng đến. Cậu và bạn hữu của cậu rầm rộ nhảy lên những ngôi mộ không giống nhau để sở hữu thể chụp Hình ảnh ở những khoảnh không giống nhau. Cậu đạo diễn mọi người gục đầu, cong sống lưng, khóc rồi đóng kịch xót thương cho đúng không nào khí đám tang.

Ông Phán mọc sừng là con rể của cụ cố Hồng. Ông sung sướng vì “không ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông lại lớn đến như vậy, nó có giá đến “vài nghìn đồng” Đông Dương. Ông trù tính ngay một cuộc doanh thương với Xuân Tóc Đỏ để nhân cái số vốn ấy lên. Là một diễn viên đại tài, ông Phán đã hoàn thành xuất sắc màn kịch vờ tỏ ra khóc thương. Trong đám tang ông vợ, ông mặc cái khăn trắng to tướng, áo thụng trắng lòe xòe và khóc mãi không thôi. trong cả Xuân Tóc Đỏ – kẻ chuyên đi lừa đảo người khác cũng trở nên ông lừa. Tưởng rằng ông khóc đến lả oặt người đi nên đã đưa tay ra đỡ, nhưng đến khi ông Phán dúi vào tay tờ 5 đồng gấp tư hắn mới hiểu ra bộ mặt thật tham lam đến mức tình người khô héo, trái tim vô cảm và thậm chí là việc bán rẻ cả danh dự bạn dạng thân. Ngay trước mặt phụ thân vợ, trước linh hồn ông vợ, ông ta vẫn thản nhiên hoàn thành công việc thanh toán tiền để sẵn sàng chuyển nốt sang công việc toan tính khác.

không những khắc họa chân dung châm biếm cá thể, tác giả còn khắc họa hình tượng đám đông. Những tốp người đó là nhóm những vị quan chức thời thượng thì trọng thể gắn lên ngực đủ những thứ huy chương: “Bắc Đẩu bội tinh, Long bội tinh,..: đủ những thứ màu sắc và kiểu râu ria trên cằm “hoặc dài hoặc ngắn, hoặc đen hoặc hung hung, hoặc lún phún hoăc rầm rạm, loăn quoăn..”. những vị đi cạnh linh cữu bị kích động, bởi “làn da trắng thập thò trong làn áo voan trên cánh tay và ngực Tuyết”. Nhóm phần đông nhất gồm toàn “giai thanh gái lịch, nên họ chim nhau, cười tình với nhau, bình phẩm với nhau, chê bai nhau, ghen tuông hẹn hò nhau, bằng những vẻ mặt buồn rầu của những người đi đưa ma”. Đám tang là thời cơ để toàn bộ mọi người không phân biệt già trẻ, gái trai thỏa mãn thị hiếu cái sung sướng, hạnh phúc của tớ.

Cảnh trào phúng là những cảnh tượng trái với lẽ thường thì, triệu tập rất nhiều điều trái với thuần phong mĩ tục được phóng đại lên để gây cười. Cảnh đưa tang là một cảnh trào phúng vì hình thức là đám tang nhưng thực ra lại mang tính chất chất đám hội, đám rước. Được tổ chức pha tạp, đám tang có cả âm thanh thuộc về nghi thức tang lễ và âm thanh không thuộc nghi thức tang lễ tuy nhiên cảm xúc chung là nhốn nháo, ầm ĩ. Âm thanh thuộc tang lễ đó là tiếng kèn pha tạp, lẫn lộn cả kèn ta, tàu và Tây; tiếng khóc “Hứt!..Hứt!.. Hứt!.” của Phán mọc sừng – một thứ âm thanh lạ lùng sẽ làm cho người khác bật cười vì ngạc nhiên.

thực ra đấy là hành vi ngụy trang che đậy cho mục đích thực sự của ông. Âm thanh không thuộc tang lễ là tiếng cãi cọ, chê trách nhau của đám người trong nhà. Tiếng cãi cọ này sẽ trưng bày những xích míc ngấm ngầm dù luôn luôn được dàn xếp trong vẻ ngoài êm đẹp. Đó còn là tiếng trêu chọc, đùa cợt thô lỗ, tục tĩu của đám “giai thanh gái lịch” càng thể hiện rõ sự tồi tệ, vô liêm sỉ của tầng lớp thượng lưu. Hình Hình ảnh trong đám tang có hình Hình ảnh thuộc nghi lễ và không liên quan đến tang lễ tuy nhiên đều tạo tuyệt hảo về việc phô trương đầy kệch cỡm. Hình Hình ảnh thuộc nghi lễ thường thì là vòng hoa, câu đối và người đưa tang nhưng nó xuất hiện với số lượng khổng lồ là 300 vòng hoa, 300 câu đối và mấy trăm người đi đưa. Nó cho thấy sức tác động và mối quan hệ thoáng rộng của mái ấm gia đình. Đó còn là y phục tang lễ tân thời do tiệm may Âu hóa thiết kế đã biến đám tang thành một cuộc trình diễn mốt để quảng cáo thành phầm với mục đích sale.

Hình Hình ảnh thuộc nghi lễ là kiệu bát cống, lợn quay đi lọng; bộ y phục “Ngây thơ” của cô Tuyết cùng những huân chương của chúng ta cụ Cố. Một hình Hình ảnh tuyệt hảo nhất với người đọc đó là tờ 5 đồng được gấp tư, thể hiện sự sẵn sàng chu đáo để hoàn thiện phần còn sót lại của chúng ta dạng hợp đồng. Nó cho thấy thực ra bỉ ổi và cũng là lời kết đầy chua chát về một xã hội vì tiền, chạy theo đồng tiền mà quên đi tình nghĩa.

Giọng điệu mỉa mai, chua chát là giọng điệu bao trùm chương truyện. Có những câu văn tưởng như là giọng trần thuật khách quan bình thản “Đám cứ đi” nhưng khi nhắc đến hai lần nó đã mang ý nghĩa mỉa mai châm biếm đám ma thật to, thiên hạ tha hồ ngắm thật kĩ cái giả dối, vô nhân đạo của đám người ấy. “Đám cứ đi” nghĩa là việc vô liêm sỉ không khép lại mà kéo dãn dài tưởng như vô tận, nó kéo theo cái xác chết đến tận huyệt miệng. Về ngôn từ, tác giả đã sử dụng những phối phối kết hợp từ không giống nhau trong số câu văn để tạo thành tiếng cười vui nhộn như “vẻ buồn lãng mạn đúng mốt”, “chưa đánh mất cả chữ trinh”; những so sánh gây cười như “Tuyết như bị kim châm vào lòng vì không thấy bạn giai đâu cả”.

toàn bộ những Điểm lưu ý trên đã góp thêm phần tạo sự giá trị của thẩm mỹ trào phúng Vũ Trọng Phụng. Bằng tiếng cười mang ý nghĩa đả kích phê phán, nhà văn đã vạch trần thực ra xấu xa của xã hội thượng lưu tư sản thành thị đương thời. Đó là một xã hội băng hoại đạo đức, khô héo tình người, chạy theo lối sống văn minh rởm, vô cùng đồi bại, lố lăng. Đằng sau tiếng cười không phải nụ cười mà là nỗi đau đời, là khao khát thay đổi, muốn chôn vùi xã hội ấy. Qua đó thể hiện tấm lòng tốt đẹp, mong muốn con người tránh được sự suy đồi về đạo đức do xã hội vô lương tác động. Quan trọng hơn cả, thẩm mỹ tào phúng đã thể hiện tài năng, phong thái riêng của Vũ Trọng Phụng.

Ngòi bút trào phúng của Vũ Trọng Phụng sắc bén đến lạnh lùng. Đằng sau những lời nói như đùa, thực sự của xã hội thượng lưu thành thị buổi Âu hóa dưới chính sách thực dân nửa phong kiến cứ hiện lên rõ mồn một, trên đó nổi lên hai sự thực khắc nghiệt: sự tàn nhẫn, vô nhân đạo và sự giả dối, bịp bợm. Vũ Trọng Phụng đã đứng về phía nhân dân mà phê phán mạnh mẽ và tự tin thực ra giả dối và sự lố lăng, đồi bại của xã hội thượng lưu ở thành thị những năm trước đó Cách mạng tháng Tám 1945.

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 2

Với Điểm lưu ý là một tiểu thuyết hoạt kê, tác phẩm Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng đã miêu tả thật sống động bao nhiêu cảnh đời và con người mang tính chất vui nhộn, giễu cợt. không những một cuộc đời của nhân vật chính – Xuân Tóc Đỏ- đáng cười, mà hầu như toàn bộ những nhân vật, những trường hợp, rõ ràng truyện đều đáng cười, đáng phê phán. Chương XV của tác phẩm – với tiêu đề Hạnh phúc của một tang gia – miêu tả đám tang cụ cố tổ, tương tự như một chuỗi cười dài, một cuộc tiễn đưa tập thể, cuộc hành trình tới mộ của cả xã hội, cái xã hội tư sản thành thị Âu hoá rởm, văn minh rởm hết sức lố lăng, đồi bại đang hiện diện ở Việt Nam những năm 30 – 45 của thế kỉ XX. Mỗi trường hợp truyện, mỗi nhân vật cứ tự nhiên làm bật ra tiếng cuời. Tiếng cười mang nhiều sắc độ, liên tục không dứt. Nó kéo dãn dài trong suốt thời hạn đám tang, suốt cuộc hành trình tiễn đưa….

Đọc tên chương – Nguyên văn trong tác phẩm là: Hạnh phúc của một tang gia – một chiếc đám ma gương mẫu… chúng ta không khỏi bật cười bởi cách thông tin hóm hỉnh ở trong nhà văn. Nội dung sự việc là một việc đau đớn, xấu số. Vậy mà “tang gia” lại có ”hạnh phúc”! Việc tang là nghi lễ thiêng liêng, cần trang trọng, vậy mà, ngôn từ giành riêng cho cái việc đại hiếu của một mái ấm gia đình như mái ấm gia đình cụ cố Hồng lại hỗn độn, pha trộn tuỳ tiện chữ Hán, chữ Nôm, nào hạnh phúc, nào tang gia, nào văn minh, gương mẫu, cứ như chuyện đùa, chuyện vui vậy! Cái sự đùa vui ấy mở màn cho vở hài kịch mà trên sân khấu hiện thật rõ hai trạng huống nực cuời: đám tang nhưng không phải là đám tang, nó là một đám…. rước. Con người nhưng không phải là con người mà là… những hình nhân dị dạng, những quái vật.

Sau thời hạn bồn chồn theo lẽ thường tình của một nhà có việc tang, khi ba người quan trọng nhất – ông Cố Hồng, bà vợ và Văn Minh từ trên gác xuống dưới nhà cắt đặt mọi việc, thì cái mái ấm gia đình có đại tang đó bừng lên một ngày hội. Lúc đưa đám thì cả bàn dân thiên hạ ở phố phường, ai cũng thấy đám ma được tổ chức linh đình, đủ phong thái, lễ nghi theo cả lối ta, tây, tàu. Đám ma mang tới đâu làm huyên náo đến đấy. Cả thành phố nhốn nháo… ”Kèn ta, kèn tây, lèn tàu lần lượt thay nhau mà rộn lên”. Tiếng khóc của những người trong tang gia xen lẫn tiếng “thì thầm” về chuyện vợ con, nhà cửa, may áo, sắm tủ, hoặc những tiếng nói “thì thào” của bọn đàn ông bình phẩm vẻ đẹp của những cô nàng, “than thở” việc “vợ béo, ông xã gầy”.

Vậy đấy, trên cái sân khấu vui nhộn, người đọc thấy được một khung cảnh pha tạp, hỗn độn, đồ vật và con người hỗn độn, âm thanh và màu sắc hỗn độn, việc vĩnh biệt một con người là việc đùa vui, tiếng khóc của nhiều người cũng hỗn độn, việc vĩnh biệt một con người và việc đùa vui, tiếng khóc của nhiều người cũng hỗn độn. Đám rước mà như “ở hội chợ”. Đám tang hay đám rước? cũng chính vì, như tác giả kể: “Đám cứ đi” rồi lại “Đám cứ đi”. Những lời văn bỡn cợt, lơ lửng, hóm hỉnh, chua chát. Và ông nhận xét: “Thật đúng là một đám ma to tát trọn vẹn có thể làm cho toàn bộ những người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cuời sung sướng, nếu không gật gù cái đầu”.

Chương 15 – Hạnh phúc của một tang gia là một trong những màn hài kịch rực rỡ nhất của tiểu thuyết “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng. Để dàn dựng một màn hài kịch cười, trước hết phải phát hiện ra một xích míc trào phúng. Tiếng cười có muôn hình vạn trạng, tuy nhiên khi nào nó cũng bật ra trước một xích míc trào phúng được phóng đại lên. xích míc trào phúng trong chương 15 được gợi lên ngay từ cái nhan đề của nó. Tang gia và lại hạnh phúc! Nhà có người chết và lại vui! Tang gia quả có bồn chồn nhưng đó là cái bồn chồn sung sướng, bồn chồn không phải để tổ chức một đám rước, một ngày hội. Người chết là cụ cố tổ. Cụ mất đi để lại một gia tài lớn. Nhưng ông già quái ác nó lại ghi trong di chúc: chỉ chia gia tài cho con cháu khi cụ đã qua đời. Thật là sốt ruột, vì cụ cứ sống mãi. Con cái, dâu rể đều chờ đón cái chết của cụ như chờ đón một hạnh phúc vậy. Và hạnh phúc đã đi đến.

rực rỡ của đoạn trích là đã diễn tả được chung quanh hạnh phúc chung của tang gia, mỗi thành viên trong mái ấm gia đình lại có một hạnh phúc riêng không tồn tại ai giống ai, nối sát với tính cách riêng của mỗi người và mỗi nhân vật lại có một xích míc trào phúng. ví dụ điển hình nổi bật, cụ cố Hồng. Vì là cụ cố nên luôn luôn đóng vai già yếu, tuy tuổi cụ mới ngoài 50. Xưa nay, cụ mới đóng trò già yếu trong nhà, nay nhờ có đám tang cụ được diễn trò già yếu trước hàng nghìn người. “Cụ cố Hồng đã nhắm nghiền mắt mà mơ màng đến lúc cụ mặc đồ xô gai. Lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc, vừa khóc mếu, tạo cho thiên hạ phải chỉ trỏ: Úi chà! Trông kìa! nam nhi lớn đã già đến thế kia kìa!”

Vợ ông xã Văn Minh thì nặng tay rằng sẽ được chia một gia tài tương đối, chỉ với phải lo mời luật sư đến tận mắt chứng kiến cái chết của cụ cố tổ để cái chúc thư kia đi vào giai đoạn thực hành chứ không hề là lí thuyết viển vông nữa. Đây cũng là dịp để tiệm may âu hóa và ông TYPN trọn vẹn có thể lăng xê những mốt trang phục táp bạo nhất trọn vẹn có thể ban cho những ai có tang đương đau đớn, vì kẻ chết cũng rất được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời.

Cô Tuyết thì sung sướng vì được mặc bộ y phục Ngây thơ hở cả nách và nửa vú viền đen, đội cái mũ mấn xinh xinh…. Tuyết mời những quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt lại có vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt. Ông Phán mọc sừng lại hả hê vì đã được cụ cố Hồng hứa chia thêm vào cho vài nghìn đồng. Chính cụ cũng không ngờ giá trị đôi sừng hươu lại to đến như vậy. Cậu Tú Tân mừng điên người vì đã sẵn sàng mấy chiếc máy Hình ảnh mà vẫn chưa được dùng đến. Xuân Tóc Đỏ càng được vênh vang hơn vì nhờ nó mà cụ Cố mới lăn đùng ra chết. (Nó tố cáo ngay trước mặt cụ tội ngoại tình của cô Hoàng Hôn, cháu gái của cụ, và cắm sừng vào đầu ông Phán, cháu rể cụ).

Là cố vấn của báo Gõ Mõ, Xuân còn đem lại danh giá bất thần cho đám tang vì đã bổ sung update vào sự trọng thể sáu chiếc xe chở sư cụ chùa bà Banh, đại diện thay mặt hội Phật Giáo, báo Gõ Mõ cùng với những vòng hoa đồ sộ… Hạnh phúc còn lan ra cả ngoài mái ấm gia đình người chết. Cảnh sát Min Đơ, Min Toa được thuê giữ trật tự cho đám tang. Những bè bạn tai to mặt lớn của cụ cố Hồng được dịp khoe khoang sự oai vệ và danh giá của tớ, những bội tinh và râu ria… Hàng phố thì vui quá vì mấy khi được xem đám ma to như thể là hội chợ.

Một trong những nét rực rỡ của chương truyện là tả đám đông ồn ào. Láo nháo, nhặng xị. Dường như có ý thức khi vận dụng kĩ thuật điện Hình ảnh, tác giả lùi xa quay toàn cảnh đám tang đang nghiêm chỉnh đi theo quan tài người chết đến tận huyệt với cái điệp khúc đám cứ đi…. Có khi lại dí sát ống kính quay cận cảnh để thấy đây không phải là một đám ma mà là một đám rước, đám hội hết sức vui vẻ. Đám cứ đi nhưng không tồn tại ai nghĩ đến việc đưa đám. Đến đây không phải để khoe những bộ ngực đầy huân, huy chương và những bộ râu ria oai vệ thì cũng để thì thầm với nhau về những chuyện vợ con, chuyện sắm một chiếc áo, cái tủ…. Còn bọn thanh niên thì chim nhau, cười tình với nhau, bình phẩm, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau bằng vẻ mặt buồn rầu của người đi đưa đám ma. Màn kịch kết thúc bằng rõ ràng vui nhộn chó đểu. Ông Phán mọc sừng dúi vào tay Xuân 5 đồng thanh toán tiền thuê Xuân tố cáo cái nhục mọc sừng của ông ta.

Số Đỏ là một cuốn tiểu thuyết dùng hình thức giễu nhại, lật tẩy tính chất bịp bợm của những tầng lớp gọi là thượng lưu, trí thức của thủ đô hà nội xưa. toàn bộ là một cuộc diễn trò lớn: MỘT CUỘC BÁO HIẾU LINH ĐÌNH NHẤT CỦA MỘT mái ấm gia đình ĐẠI BẤT HIẾU.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 3

“Số đỏ” là cuốn tiểu thuyết rực rỡ nhất ở trong nhà văn Vũ Trọng Phụng. Trong số đó mỗi chương là một hài kịch chương XV “Hạnh phúc một tang gia” được nhận định là một trong những màn hài kịch thành công nhất. Qua việc miêu tả đám tang của cụ Tổ, Vũ Trọng Phụng đã trưng bày cái bộ mặt xấu xa của trưởng giả, cái xã hội “khốn nạn”, “chó đểu” đương thời như cách nói ở trong nhà văn.

Tính chất trào phúng được thể hiện thâm thúy qua cái nhan đề đầy nghịch lí: “Hạnh phúc một tang gia”. Ở đây, Vũ Trọng Phụng đã khai thác sự xích míc giữa hình thức và nội dung. thường thì, cái chết khi nào thì cũng gợi lên tâm trạng đau buồn, sầu não, xót thương. Nhưng trong trường hợp nó lại khác: cái chết bất thần của cụ Tổ đã mang lại lợi ích và nụ cười lớn lao cho từng thành viên trong đám con cháu của người chết. Nhà có người chết và lại vui, cảnh tang gia có bồn chồn thật như người ta thường nói nhưng đó là việc bồn chồn một cách sung sướng. bồn chồn không phải tổ chức môt đám tang ma mà là để tổ chức một ngày hội, một đám rước thì đúng hơn.

Trong chương này, Vũ Trọng Phụng cũng đã xây dựng được những bức chân dung trào phúng rất rực rỡ. Mỗi nhân vật hiện lên là một niềm “hạnh phúc” trong cảnh tang gia bồn chồn. Cái chết của Cụ Tổ đã tạo cho mọi thành viên trong mái ấm gia đình có tang cảm thấy “sung sướng và hạnh phúc” bởi họ nóng lòng chờ đón cái giây phút này từ lâu. Điểm rực rỡ ở trong nhà văn Vũ Trọng Phụng là ngoài việc thể hiện cái “hạnh phúc” chung của một tang gia; mỗi người trong mái ấm gia đình lại có một “hạnh phúc” riêng, không tồn tại ai giống ai. Chính trải qua sự miêu tả, cảm xúc tâm trạng mỗi người trước cái chết của cụ Tổ, nhà văn đã thể hiện rõ ràng thực ra, tính cách của mỗi nhân vật. Hay nói cách khác, mỗi nhân vật trong mái ấm gia đình cụ cố Hồng lại có một Điểm lưu ý, môt xích míc trào phúng riêng.

Nhân vật cụ Cố Hồng là nam nhi của người chết. Ông ta có một sở trường quái gở đó là thích đóng vai cụ già yếu, tuy vậy tuổi tác chưa phải là cao (Ông ta bắt mọi người phải gọi mình là cụ Cố; lúc nào thì cũng tỏ ra ốm yếu). Nhưng từ trước đến nay, cụ Cố Hồng mới chỉ diễn trò già yếu với đám con cháu trong nhà nay nhờ có đám tang của bố mình mà cụ có được cái như yêu cầu, diễn trò già yếu trước con mắt của công chúng hàng nghìn người. Mới nghĩ đến cảnh đám tang, ông đã thấy sướng run người. Cụ Cố Hồng đã nhắm nghiến lại để mơ màng cái lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy; vừa ho khạc, vừa khóc mếu máo tạo cho thiên hạ phải chỉ trỏ: “Uí kìa, con dai lớn đã già thế kia kìa.

Với vợ ông xã Văn Minh, sau cái chết của cụ Tổ, sẽ được chia một phần gia tài khá lớn; điều mà ông ta phiền lòng lúc này là phải mời luật sư đến, tận mắt chứng kiến cái chết của cụ Tổ: “để cái chúc thư kia sẽ đi vào thời kì thực hành chứ không hề là lý thuyết viễn vong nữa”. Đám ma của cụ Cố cũng là dịp hiếm có để tiệm may Âu hóa và ông TYPN trọn vẹn có thể lăng xê những mẫu trang phục táo bạo nhất: “nó trọn vẹn có thể ban cho những ai có tang đương đau đớn vì kẻ chết cũng rất được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời”.

Sự lố lăng được đưa lên rất cao không chỉ có vậy khi xuất hiện hình Hình ảnh cô Tuyết, cháu nội cụ Cố. Người cháu gái hiếu thảo này luôn luôn mong ông nội chết để sở hữu dịp diện những bộ quần áo tân trang, hở hang đầy khiêu gợi. Trong đám đông nhốn nháo ấy cô lúc nào thì cũng mong sẽ sở hữu được dịp gặp được tình nhân Xuân tóc đỏ để sở hữu dịp thể hiện lòng hiếu thảo giả tạo của tớ và mong Xuân thấu hiểu cô. Và để diễn cho thật giống vói tâm trạng ấy, cô Tuyết luôn luôn giữ vẻ mặt buồn rầu rất “lãng mạn và hợp thời”. Nhưng cô buồn không phải vì cái chết của ông nội mà vì chưa thấy mặt Xuân tóc đỏ.

Cậu Tú Tân, cháu nội người sắp chết, lại có một “niềm hân hoan” tuyệt vời khác. Cậu đã sẵn sàng chiếc máy Hình ảnh từ lâu và luôn luôn mong ngóng ông nội chết để sở hữu dịp sẵn sàng ghi lại những khoảnh khắc đau thương “tuyệt vời nhất”, mà ông nội vẫn chưa chịu chết, tạo cho cậu vô cùng bức bối muốn điên người lên. Và ngày hôm nay đó là thời cơ để cậu phô diễn hết tài năng chụp hình của tớ.

Ông Phán mọc sừng, ông xã cô Hoàng Hôn, và là cháu của người quá cố. Không phải ai khác mà chính ông ta là nguyên nhân gây ra cái chết của cụ Tổ. Ông Phán tỏ vẻ vui mừng hả hê trước việc vợ mình ngoại tình và lợi dụng để tống tiền nhà vợ. Không ngờ điều nó lại tạo cho cụ Tổ bị sốc mà chết. Chính ông ta cũng không ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta và lại to đến như vậy.

Cảnh đám tang đã được nhà văn Vũ Trọng Phụng miêu tả bằng bút pháp trào phúng bậc thầy. Cảnh đám tang được miêu tả hết sức trọng thể, phô trương, hình thức. Việc tổ chức đám tang rất hổ lốn theo kiểu Ta – Tàu – Tây (có kiệu bắt cổng, lợn quay đi lạng, có lốc cốc xoảng, có cái bu-dích,…)

Những người đi dự đám tang luôn luôn cố tạo ra vẻ buồn rầu, nghiêm trang cho phù thích hợp với phong cảnh, nhưng những mẩu truyện của họ thì rất sôi sục đời thường và chẳng liên quan gì đến người chết. Người đi đưa đám mà trang phục của họ thì như đi hội; có đủ mọi thứ, nhưng chỉ thiếu một thứ duy nhất đó là tình cảm xót thương, đau đớn tiễn đưa người chết.

Trong đám tang, Xuân tóc đỏ càng được dịp huênh hoang hơn vì nhờ có nó cụ Tổ lăn đùng ra chết (nó tố cáo ngay trước mặt cụ tội ngoại tình của cô cháu gái Hoàng Hôn khiến cho cụ uất lên mà chết) là cố vấn của tờ báo “Gõ mõ”, Xuân còn đem lại danh giá bất thần cho đám ma vì đã bổ sung update vào sự trọng thể của đám tang sáu chiếc xe chở sư cụ chùa Bà Đanh cùng với những vòng hoa đồ sộ. Việc làm của Xuân đã khiến cho cụ Phán bà – người đã từng chửi Xuân là đồ khốn nạn và đe sẽ nhổ vào mặt hắn cũng phải cảm động và sung sướng: “ấy giá không tồn tại món ấy thì là thiếu chưa được to. May mà ông Xuân đã nghĩ hộ tôi”.

thực ra của thẩm mỹ trào phúng là làm nổi trội sự xích míc, đối lập (giữa thực ra và hiện tượng, giữa hình thức và nội dung, giữa lời nói và việc làm). Chính trải qua sự đối lập ấy làm nổi trội lên tiếng cười mỉa mai, trào phúng, chế giễu. Nói cách khác, bằng thẩm mỹ trào phúng, nhà văn giúp người đọc lật mặt trái của xã hội, làm rõ sự thối nát, bất công của xã hội, cũng như con người.

nụ cười và hạnh không những biểu thị trên khuôn mặt, dáng đi lời nói của mọi thành viên trong mái ấm gia đình người chết mà còn lan tỏa ra những người xung quanh. Hai viên cảnh sát Min Đơ, Min Toa đang thất nghiệp thì được thuê giữ trật tự cho đám tang. Những bè bạn tai to mặt lớn của cụ Cố Hồng thì được kịp khoe khoang sự oai vệ, danh giá của tớ: “ngực đầy những huy chương như Bắc đẩu bội tinh, Long bội tinh, Cao Môn Bội tinh, Vạn tượng bội tinh. Trên mép và cằm đều đủ râu ria…”. Những người dân hàng phố thì vui vẻ náo nức vì chỉ mấy khi được xem một đám ma to như vậy: “theo cả lối Ta – Tàu – Tây, có kiêu bắt cống, lợn quay đi lạng Tính đến cốc xoáng và bu dích và vòng hoa. Có đến 300 câu đối, vài ba trăm người đi đưa, lại có cậu Tú Tân lãnh đạo những nhà tài tử chụp Hình ảnh đang thi nhau như ở hội chợ”.

nói theo cách khác, cảnh đám tang trình làng hết sức trọng thể, vui vẻ; nó tương tự như một đám rước ngày hội vậy. Những người đến chia buồn và đưa ma, ai cũng cố tạo ra vẻ mặt buồn rầu và nghiêm chỉnh cho phù thích hợp với khung cảnh nhưng những mẩu truyện trò to nhỏ của họ mới nhiều chủng loại, phong phú, nhiều màu sắc làm sao. Người ta đến đây, nếu không phải để khoe những bộ ngực đầy huy chương và những bộ râu ria oai vệ thì cũng để thì thầm với nhau về chuyện vợ con, chuyện mới sắm Lodi áo, mới sắm một chiếc tủ,… Còn bọn thanh niên đến đám tang để sở hữu dịp tán tỉnh nhau, cười tình với nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau: “bằng những vẻ mặt buồn rầu của những người đi đưa ma”.

Ở chương “Hạnh phúc môt tang gia” Vũ Trọng Phụng cũng đã lựa chọn được những rõ ràng trào phúng rất tiêu biểu và rực rỡ. Qua những rõ ràng này, nhà văn đã thể hiện được thực ra, tính cách của nhân vật – đằng sau cái vẻ hình thức đau đớn, thương xót là một bộ mặt giả dối, xấu xa và bỉ ổi. Lúc đám tang tạm ngưng để hạ huyệt, Vũ Trọng Phụng còn tạo cho toàn bộ những người đọc hai rõ ràng thật rực rỡ, đẩy cảnh đưa đám lên tới đỉnh điểm. rõ ràng một là cảnh cậu Tú Tân bắt bẻ từng người một phải làm những động tác, tư thế đau buồn để cậu ta chụp Hình ảnh.

trong những khi đó thì “bạn hữu của cậu rầm rộ nhảy lên những ngôi mã khác mà chụp tạo cho Hình ảnh khỏi giống nhau. rõ ràng hai là ông Phán mọc sừng, cháu rể của người chết – kẻ giả dối và vô liêm sỉ nhất trong mái ấm gia đình này đã đau đớn, than khóc tưởng như ngất đi khiến cho ai cũng để ý đến ông cháu rể quý hóa ấy”. Vậy mà giữa lúc đoàn người than khóc, ông ta vẫn không quên kín mít món tiền 5 đồng vì đã có công gọi ông ta là “người ông xã mọc sừng” để kết quả là cụ Tổ chết và có đám ma to tát ngày hôm nay.

thẩm mỹ trào phúng trong chương “Hạnh phúc một tang gia” còn được thể hiện ở ngôn từ và giọng điệu ở trong nhà văn. Một thứ ngôn từ giọng điệu có vẻ nhẹ nhàng nhưng lại có sức công phá lớn. Điệp ngữ “đám cứ đi” giúp cho toàn bộ những người đọc tưởng tượng ra được đám tang rất nhiều, rất dài, rất trọng thể. Điệp ngữ ấy cũng góp thêm phần làm nổi trội sự phô trương giả dối, và cả sự dửng dưng về tình của những người đi tiễn đưa.

Nếu “Số đỏ” là cuốn tiểu thuyết thành công của Vũ Trọng Phụng thì chương “Hạnh phúc một tang gia” là một trong những chương rực rỡ hơn cả. Ở chương này, nhà văn đã tạo thành được những xích míc trào phúng, những chân dung trào phúng, những hành vi trào phúng, thậm chí cả những câu nói, giọng điệu trào phúng. Điệp ngữ “đám cứ đi” được nhà văn nhắc đi nhắc lại nhiều lần; vừa làm nổi trội tính chất giả dối phô trương của đám tang vừa nhấn mạnh sự thản nhiên vô tình của những người đi tiễn đưa.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 4

Vũ Trọng Phụng là nhà văn hiện thực trào phúng bậc thầy của văn học Việt Nam tân tiến. Ông được mệnh danh là ông vua phóng sự đất Bắc với lối miêu tả sống động tới tàn ác, trào phúng tới chua xót. Hạnh phúc của một tang gia là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông. Bằng thẩm mỹ trào phúng ông đã khắc họa bức tranh lố bịch về cuộc sống thường ngày của những người con trong một mái ấm gia đình.

thẩm mỹ trào phúng là thẩm mỹ gây cười nhằm mục đích đả kích, mỉa mai, châm biếm những hiện tượng xấu xa trong đời sống. Nó được biểu thị qua trường hợp, chân dung những nhân vật biếm họa, thẩm mỹ phóng đại, ngôn từ, giọng điệu đầy tính mỉa mai. Hạnh phúc của một tang gia tạo sự xích míc bởi nhắc đến tang gia là nhắc đến mái ấm gia đình có người mất. Lẽ ra, không khí bao trùm phải là việc ảm đạm, nỗi buồn thương trước sự việc ra đi của người đã khuất, nhưng ở đây, tác giả lại sử dụng từ hạnh phúc. Hạnh phúc mang một ý nghĩa vui vẻ, sung sướng, là thỏa nguyện được nỗi mong muốn lâu nay nay chính vì thế mà nó ngụ ý đầy mỉa mai, trách móc. Chính nhan đề đã lột tả tính châm biếm, mỉa mai của một mái ấm gia đình trước sự việc ra đi của một ai đó.

trường hợp truyện rực rỡ tại vị trí đoạn trích nối sát với cái chết thật của cụ cố Tổ. Khi cụ còn sống, cụ đã lập di chúc để chia tài sản cho những con cháu sau khoản thời hạn qua đời, chính điều đó đã tạo thành sức mê hoặc của con cháu với mong muốn cụ chết thật. Khi cụ cố Tổ ốm, thay vì tìm ra một thầy thuốc tốt để điều trị thì lại tìm một bác sĩ không đúng chuyên ngành, mỗi ngày nguyền rủa cho cụ cố chết thật nhanh để mang cái di chúc đó chia chác nhau. trường hợp còn rực rỡ tại vị trí khi tác giả nói “Ba hôm sau, ông cụ già chết thật”, chết thật chứ không phải chết giả nữa tạo cho con cháu vui mừng khôn xiết.

nụ cười ấy được thể hiện qua những nhân vật biếm họa của mẩu truyện. Cụ cố Hồng – nam nhi trưởng của người quá cố. “Cụ mơ màng đến lúc mặc đồ xô gai chống gậy ho khạc, mếu máo để cụ được phô trương với thiên hạ về mái ấm gia đình đại phúc con cháu trưởng thành”. Đấy là sự sung sướng riêng của cụ cố Hồng, nam nhi trưởng mong muốn được mặc đồ xô gai khi đáng lẽ ông phải là người không muốn nhất, ông phải là người đau buồn nhất nhưng lại trong trạng thái mơ màng đến kỳ lạ. bạn dạng thân cụ hiểu “trên thông thiên văn dưới tường địa lý” nhưng thực ra lại là một con người không biết một chiếc gì. Cụ có dịp thỏa mãn thị hiếu lợi ích cá thể, được mặc sức mà hút thuốc phiện, quát tháo mọi người và người ta đếm đến 1872 câu “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Rồi nỗi phiền lòng làm sao để tổ chức cho đứa phụ nữ đám cưới nhanh gọn cho đỡ tốn kém ở trong nhà, để che đậy cái xấu xa, hư hỏng của mái ấm gia đình danh giá.

Ông Văn Minh – cháu đích tôn của cụ cố Tổ. Ông có sự sung sướng kỳ quái với lý lẽ vận dụng “đúng lúc” và “kịp thời”, cái chúc thư đi vào thời kỳ thực hành chứ không hề là lý thuyết viển vông nữa. Cái chết của ông nội là dịp may hiếm có để Văn Minh phô trương tiệm may Âu Hóa của tớ. Rồi ông có nỗi niềm phiền lòng là làm sao báo đáp công ơn của Xuân tóc đỏ đã có công làm cho ông nội mình chết nhanh nên Văn Minh vò đầu, bứt tóc, vẻ mặt đăm chiêu thật phù thích hợp với yếu tố hoàn cảnh đám tang lúc đó.

Cô Tuyết – một cô nàng lẳng lơ nhưng luôn luôn nỗ lực tỏ vẻ mình là người trinh tiết. Cái chết của cụ cố là dịp để cô chứng tỏ với thiên hạ rằng mình chưa đánh mất chữ trinh. Cô diện những bộ trang phục ngây thơ đến lố bịch nhất, lả lơi với những vị quan khách tới dự đám tang của cụ cố Tổ. Cô nỗ lực đưa mắt nhìn trong đám người tới viếng mà không thấy bạn trai đâu cả, nên cô giận, cô buồn mang vẻ mặt “buồn lãng mạn” khiến cho ai cũng nghĩ rằng đứa cháu gái thương ông tới cọ xát con tim.

Cậu Tú Tân và ông Phán mọc sừng tiêu biểu cho chân dung biếm họa lúc hạ huyệt. Tú Tân vui mừng, hả hê với chiếc máy Hình ảnh nên bắt bẻ mọi người đứng trước cảnh hạ huyệt phải gục đầu, chống gậy, cong sống lưng… chẳng khác nào một bộ phim truyền hình có người đạo diễn khó tính để lưu lại cảnh đau buồn giả dối nhất từ trước tới nay. Còn ông Phán mọc sừng thì khóc đến oặt toàn bộ khung hình đi mãi không thôi. Tiếng khóc tưởng chua xót vang lên những thanh âm của sự giả dối: “Hứt… hứt… hứt…”, một sự lố bịch quá rõ với mục đích dúi tiền cho Xuân Tóc đỏ như một sự liên minh, trao đổi thanh toán một cách sòng phẳng.

thẩm mỹ phóng đại đã được nhà văn sử dụng triệt để miêu tả sự đối lập giữa của con người giữ hình thức với thực ra bên trong. Giọng điệu mỉa mai, vui nhộn, ngôn từ lai căng, ám thị chơi chữ… toàn bộ để tạo thành một tiếng cười chua xót, lời nguyền rủ chua cay, độc địa trong xã hội thối nát.

Bằng tài năng của tớ, Vũ Trọng Phụng đã khắc họa nên một bức tranh phản diện về xã hội phong kiến lúc bấy giờ. Một mái ấm gia đình với những đại diện thay mặt tiêu biểu nhất, với mặt trái xấu xa nhất, giả tạo nhất đã được khắc họa thành công. Tác phẩm để lại tiếng vang lớn trong thâm tâm người đọc bởi những tình tiết khiến cho người ta phải nghĩ suy.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 5

Số đỏ là một siêu phẩm vô tiền khoáng hậu. Nếu coi tác phẩm là một vở đại hài kịch lên án xã hội tư sản thành thị lố lăng đồi bại, giả dối đương thời. Thì đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia” là một màn hài kịch rực rỡ thể hiện tương đối đầy đủ và đậm nét thẩm mỹ trào phúng bậc thầy của tác giả.

Đoạn trích là phần đầu chương 15 của tác phẩm xoay quanh cái chết và đám tang cụ Cố Tổ. Xuân Tóc Đỏ có công làm cho cụ già hơn 80 tuổi phải chết một cách bình tĩnh và trở thành ân nhân của đám con cháu bất hiếu. Và cái đám tang to và hàng đầu Hà Thành ấy đang trở thành một kịch trường lý tưởng tạo cho những nhân vật thỏa sức thể hiện sự lố lăng, đồi bại và tài diễn kịch của tớ. Khối thù ghét lớn của Vũ Trọng Phụng so với xã hội mà ông gọi là “chó đểu”, “khốn nạn” ấy đã nổ thành một trận cười sảng khoái có sức công phá lớn. Ngòi bút kì tài dựng cảnh tả người, tài năng sử dụng ngôn từ của Vũ Trong Phụng được phát huy tối đa thành một màn hài kịch rực rỡ hàng đầu thiên truyện.

thẩm mỹ trào phúng là thẩm mỹ mỉa mai châm biếm thâm thúy. Và Vũ Trọng Phụng là cây bút trào phúng bậc thầy khi tạo dựng những xích míc trào phúng điển hình nổi bật với những cảnh tượng trào phúng rực rỡ phát họa bức chân dung biếm họa với ngôn từ trào phúng sâu cay.

Ngay nhan đề chương chuyện do tác giả đặt đã thể hiện xích míc trào phúng rực rỡ. nói về việc tang gia là nói về việc một mái ấm gia đình có người thân qua đời có lẽ rằng phải nối sát với sự bi thương, đau đớn của những người trong mái ấm gia đình. Nhất là đám tang của một tỷ phú đông con nhiều cháu lại càng bội phần trang nghiêm. Tang gia lại đi đôi với hạnh phúc, quả là một nghịch lý ở đời. Hơn thế hạnh phúc lại được cho lên đầu nhấn mạnh một niền hạnh phúc to lớn bất thần không nén nổi mà cứ thế bật trào ra. Nghe có vẻ xích míc nhưng suy nghĩ kỹ cách sắp xếp ngôn từ của Vũ Trọng Phụng lại vô cùng hợp lý và đúng đắn. Trong cái mái ấm gia đình danh giá và hàng đầu Hà Thành ấy làm gì có vị trí cho chữ “hiếu”, chữ “đạo lí”, mà đâu chỉ có trong phạm vi của mái ấm gia đình ấy mà nhan đề đã nêu bật lên được tính chất đại bất hiều, sự suy đồi đạo đức nghiêm trọng của cả một xã hội thối nát đương thời chạy theo lối sống Âu hóa lố lăng, đồi bại đương thời.

xích míc trào phúng tiếp tục triển khai suốt trong đoạn trích, lời comment ngoại đề chua chát đã thể hiện điều đó “Cái chết kia …lắm” nụ cười sướng ấy muôn hình muôn vẻ, mỗi người mỗi khác. Nhưng chúng vẫn còn đó bị kìm nén chưa tồn tại thời cơ bật trào ra. Việc đáng lưu tâm, đáng lo bội phần lúc này không phải là chôn cho xong cái xác của cụ Cố Tổ mà là lo cưới chạy tang gả ông xã cho cô Tuyết để cứu lấy cái danh giá của mái ấm gia đình khỉ bị hoan ố. Vũ Trọng Phụng tốn vô số giấy mực để bốc trần một cách cặn kẽ, rõ ràng rõ ràng cái việc bồn chồn chẳng hề liên quan đến đám tang kia. Thế mới biết ngòi bút của ông không hề đơn giản và giản dị. Nếu không tồn tại rõ ràng bồn chồn rất hợp mốt ở trong nhà có tàn gia kia thì sự bất hiếu của đám con cháu không khiến cho Fan Hâm mộ hâm mộ chua xót đến thế. Và sự lố lăng, đồi bại không khiến cho người ta ghê tởm đến vậy.

sự sung sướng bị nén chặt nên khi mọi việc tạm thời ổn thỏa chúng mới có thời cơ òa ra bao chum toàn bộ. Người ta sung sướng lắm, thỏa thích lắm. Trong không khí tưng bừng, náo nhiệt như một ngày hội mỗi người trong mái ấm gia đình lại có một sự sung sướng riêng vì những lí do riêng. Thật là một sự sung sướng muôn màu, muôn vẻ sinh động và mê hoặc. Hạnh phúc trong mái ấm gia đình có tang rất rộng lớn tạo cho nỗi đau tràn ra ngoài. Hai cảnh sát minđơ, mintoa, nhờ cái chết mà có việc làm, hàng phố nhờ có đám tang đó mới có dịp vui vẻ thỏa thích. Chắc ở nơi xuối vàng cụ Cố Tổ cũng hài lòng khi thấy cái chết của tớ đem lại hạnh phúc nhiều như vậy cho đám con cháu không bao giờ thay đổi thật là một xích míc trào phúng cười ra nước mắt.

Nhưng đám con cháu bất hiếu vô đạo kia lại muốn xác định chúng là những người hiếu thảo nhất đời. Đám tang là dịp chúng khoe sự danh giá, khoe sự giàu sang, khoe luôn luôn cả sự hư hỏng, vô đạo của tớ. Cảnh đưa đám trở thành một cảnh trào phúng rực rỡ.

Ống kính với độ khuếch đại cao cảu Vũ Trọng Phụng đã lùi ra xa. Quay ống kính của tác giả hiện ra toàn cảnh đám ma hỗn độn như một đám rước phô chương sự giả dối lố lắng đến mức kinh tởm. Đó là một đám tang gương mẫu được tổ chức theo món chộn hổ lốn với đủ món nghi thức tây ta tầu với lốc bốc xoảng và lợn quay đi lọng. Nó có đủ mọi thứ trên đời nhưng lại thiếu điều quan trọng nhất để trở thành một đám ma thường thì đó là “tình người”, là việc tiếc thương cho toàn bộ những người đã khuất.

“Đám cứ đi …” điệp khúc vang lên với dấu chấm lửng đầy ẩn ý. Người chết cứ việc chết, trong quan tài nếu sung sướng cứ việc gật gù cái đầu, còn người đưa tang có việc của người đưa, một chân dung đám đông hiện lên qua ngòi bút châm biếm rực rỡ của Vũ Trọng Phụng. Vài trăm người đi đưa chẳng ai nghĩ đến người đã khuất đang nằm trong quan tài kía. Đám ma nay đang trở thành một thời cơ vàng để những bà trưng diện, quảng cáo mốt, để những ông đua nhau khoe huân chương râu và ria, để những đôi trai gái tha hồ “chim nhau, cười tình với nhau, bình phẩm nhau, ghen tuông nhau, chê bai nhau”, chúng đú đởn, chim chuột bằng bộ mặt nghiêm chỉnh, rầu rầu cảu người đưa tang. Có hai lớp hình Hình ảnh, hai lớp âm thanh bị ngòi bút của Vũ Trọng Phụng tách bóc tách tài tình để thể hiện thực ra thật dưới lớp vỏ ngoài hòa nhoáng. Xen lẫn những tiếng than khóc là những lời thì thầm hết sức nhảm nhí bậy bạ “con gầy xíu … bỏ mẹ …” Những tiếng thì thầm ấy đã nói lên rất rõ sự đồi bại vô liêm sỉ của những con người vẫn tự xưng văn minh thượng lưu. Đó là một chiếc chết thật và một đám ma giả.

Ống kính phóng đại của Vũ Trọng Phụng rà soát không thương tiếc tạo thành những bức chân dung biếm họa điển hình nổi bật về lũ con cháu bất hiếu. Cụ cố Hồng đang mếu máo khóc ngất đi diễn chọn vai của một người con chí hiếu, đống vai già cả trước mặt bàn dân thiên hạ trầm trồ “ Úi nam nhi lớn đã già đến thế kia” nhưng cảnh tưởng ấy nhàm quá chẳng ai quan tâm. Cậu Tú Tân là diễn viên kiêm luôn luôn vai trò đạo diễn nghiệp dư hạng xoàng, cậu bắt từng người phải chống gậy, gục đầu khom sống lưng lau nước mắt trong những khi đám bạn của cậu thì nhảy lên những ngôi mộ không giống nhau để sở hữu thể chụp Hình ảnh cho khỏi giống nhau. những diễn viên đã đống kịch rất tồi.

Chỉ riêng ông cháu rể, ông Phán mọc sừng là đau khổ hơn ai cả, ông khóc oặt đi “hức hốt hốt” thực là một sự thương tiếc cảm động hiếm có. Bạn đọc tưởng chừng đã được an ủi, hóa ra luân lí đạo đức chưa tới mức suy đồi toàn bộ. Xuân xuất hiện ở đó cũng không khỏi bực tức trước sự việc thương tiếc quá chân thành của ông Phán. Phải chăng ông ta đang ân hận về cái sừng vô hình trên đầu mà đã tạo cho cụ cố Tổ uất lên mà chết. Dù thế nào đi nữa ông Phán đúng là một tấm gương con cháu mẫu mực.

Đúng lúc ấy xảy ra một sự việc mà ngay toàn bộ một kẻ giả dối đến mức thiện nghệ như Xuân cuàng phải giật mình, hóa ra ông Phán khóc lặng người ngã nhất vào tay Xuân chỉ là động tác giả để kín mít dúi cho Xuân món tiền công thuê gã tố cáo việc ông bị cắm sừng nên mới có cái đám ma to tát này. Ông ta phải đưa tiền ngay bên miệng huyệt, làm ăn phải giữ chữ tín, Cháo đã múc – người đã chết nên tiền phải trao. Hóa ra ông Phán ngốc nghếch lại là một diễn viên có hạng thậm chí siêu hạng. nói theo cách khác đấy là rõ ràng đỉnh cao của thẩm mỹ trào phúng.

Cái tài của Vũ Trọng Phụng là phóng đại mà cứ như không, phóng đại làm cho sự việc rõ ràng hơn, thật hơn và hơn cả thật. Cái giả dối, bịt bợm đã lên tới độ vô liêm sỉ chỉ có ngòi bút trào phúng của mới trọn vẹn có thể vạch trần. Vũ Trọng Phụng đã khai thác triệt để xích míc giữa cái giả và cái thật giữa cái hình thức xinh tươi với thực ra hình thức xấu xa đó vạch trần thực ra xã hội tiếng cười sâu cay.

thẩm mỹ trào phúng còn thể hiện ở việc tác giả sử dụng phối phối kết hợp những từ ngữ câu văn theo nghĩa ngược hết một cách bình tĩnh mái ấm gia đình nề nếp, bày con chí hiếu … xen lẫn với những câu comment ngoại đề như: “ Cái chết kia … lắm”, “thật là một đám tang to tát” dẫn đến cái chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng nếu không gật gù cái đầu … trở thành sự vui nhộn, châm biếm sâu cay.

Giọng điệu tác giả không dấu được sự mỉa mai châm biếm khi khoe những kiểu râu ria đủ loại dài ngắn, đen, hung hung … mà những ông đang trưng bày trên bộ mặt đểu giả của tớ. Lối link con ngời, sự vật hay một thứ đồ dùng vật tựa như cái giá để treo áo cái tái để đựng cơm. Lối gọi tên Văn Minh ông xã, vợ, minđơ, ông Phan mọc sừng … phối phối kết hợp lối so sánh ví von vui nhộn khiến cho ta phải cười ra nước mắt.

Đoạn trích xứng đáng là một màn hài kịch xuất sắc phô bày toàn bộ sự lố lăng đồi bại dả dối của xã hội của xã hội thượng lưu đang hoạt động và sinh hoạt theo lối sống Âu hóa đương thời. Ngòi bút kì tài của Vũ Trọng Phụng đã xoáy sâu những xích míc trào phúng điển hình nổi bật phóng đại không thương tiếc những bức chân dung biếm họa. Ném vào cái xã hội mục duỗm, thối nát ấy một khối căm thù lớn với một giọng điệu mỉa mai châm biếm sâu cay và một ngôn từ trào phúng bậc thầy cùng với những chương khác của “ Hạnh phúc một tang gia” đã tạo thành “ Số đỏ” một siêu phẩm có một không hai của văn học trào phúng Việt Nam đương đại.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 6

Nhắc đến Vũ Trọng Phụng, người ta không những nhớ đến một “ông vua phóng sự đất Bắc” mà còn nhớ đến một cây bút trào phúng không giống nhau. Ông còn tài năng sở trường xây dựng kiểu nhân vật đám đông. Sự phối phối kết hợp tài tình giữa chất trào phúng và sở trường xây dựng nhân vật kiểu đám đông này đã đem lại cho ta một tác phẩm sẽ là siêu phẩm của văn xuôi Việt Nam trước 1945. Mỗi chương trong tác phẩm là một màn hài kịch và chương XV với tên thường gọi Hạnh phúc của một tang gia là một màn tiêu biểu.

Chất trào phúng trong đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia tạo bởi sự phát huy hiệu suất cao của hàng loạt những yếu tố trào phúng: xích míc trào phúng, những chân dung trào phúng. Những lời văn, giọng điệu trào phúng. không tồn tại chỉ tiết nào không hướng tới mục đích tách bóc trần sự lố lăng trong tang gia tràn trề hạnh phúc này.

Để dàn dựng màn hài kịch, nhà văn trước hết đã phát hiện ra xích míc trào phúng. xích míc trào phúng trong chương truyện này được gợi ra trước hết là cái tên của nó: Hạnh phúc của một tang gia. Tang gia và hạnh phúc là cặp từ ngữ đối nhau. nói về việc tang gia là nói về việc một mái ấm gia đình vừa có người thân mất. Theo quy luật tâm lí thường thì hẳn tang gia phải bao trùm cái không khí khi đau, sầu thương não nề bởi mọi khi một ngọn nến đời tắt đi là để lại bao đau thương cho toàn bộ những người sống. Vậy mà trong tang gia của một mái ấm gia đình sẽ là danh giá nhất Hà thành, trước cái chết của một người ông, người phụ thân (cụ tổ) chẳng đứa con nào của cụ sầu não, tiếc thương cả. Trái lại, cái chết ấy như đã đem lại một nguồn hạnh phúc to lớn không nén nổi cứ tuôn ra, trào ra.

Tang gia và hạnh phúc. Đó là chuyện quái lạ nhưng lại có thật. Vì sao cái chết của cụ tổ lại là hạnh phúc của cái tang gia đại bất hiếu này? Ấy là vì cụ tổ có một gia tài kếch xù. Bao ngày lũ con cháu hau háu trông đợi phần mình, cụ cố Hồng chưa tồn tại dịp tỏ ra sự thoáng rộng và biết điều của tớ so với đàn nam nhi phụ nữ, dâu, rể…. Họ từng muốn giết cụ bằng bài thuốc Thánh nhưng cụ vẫn chưa chịu chết. giờ đây mơ ước trở thành sự thực lẽ nào họ không vui. Đúng như Vũ Trọng Phụng nhận xét: Tang gia ấy người nào thì cũng vui vẻ cả hoặc cái chết làm cho nhiều người sung sướng lắm.

xích míc trào phúng không những thể hiện ở tâm trạng mong cụ tổ chóng chết hay ở không khí sẵn sàng tang lễ mà còn thể hiện rõ ràng ở hình thức tổ chức : đám tang. nói theo cách khác âm điệu bi thương lẽ ra phải có ở một đám tang đã trở nên thay thế bằng âm điệu náo nức phấn khởi. Nhà văn đã nêu lên một giả định có ý châm biếm chua chát: Thật là một đám ma to tát trọn vẹn có thể làm cho toàn bộ những người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng, nếu không gật gù cái đầu. Quả là ở thời đại nhố nhăng này người ta đã quen sống trong sự lừa dối, rất thích lừa dối và thật sự hài lòng khi bị lừa dối.

Trong màn hài kịch này còn tồn tại một rõ ràng rực rỡ nữa tô đậm mâu thuẫ: trào phúng đã nói. Đó là khi cụ tổ chết, người ta quan tâm việc mai táng cái xác chết ấy thì ít mà phiền lòng bàn thảo việc chôn cái xác sống của cô Tuyết cùng cái tiếng hư hỏng của cô thì nhiều. Đám tang bị trì hoãn là vì thế. Người ta còn bận thu xếp cho êm ả chuyện cô tiểu thư bị hư hỏng, còn bận rộn tiếng xấu xa trọn vẹn có thể làm tổn hại đến danh giá tang gia. trong những khi quan tâm tô đậm xích míc trào phúng, Vũ Trọng Phụng còn đồng thời vẽ lên nhiều bức chân dung trào phúng rực rỡ.

Trước hết là cụ cố Hồng với câu nói cửa miệng: Biết rồi, khổ lắm, nói mãi. Xưa nay cụ chỉ mới chỉ được diễn trò già yếu ở nhà, giờ cụ được trình làng trước đám đông: Cụ cố Hồng đã nhắm nghiền mắt lại mơ màng đến lúc cụ mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu tạo cho thiên hạ phải chỉ trỏ: úi giời ơi, nam nhi lớn đã già đến thế kia kìa.

Tuyết thì sung sướng được mặc bộ y phục Ngây thơ – cái áo dài voan với cái tráp trầu cau và thuốc lá mời khách, trên mặt lại hơi có một vẻbuồn lãng mạn rất đúng mốt.

Còn ông Phán mọc sừng chân dung ông hiện lên cũng không kém phần nực cười. Ông là người vớ bở nhờ cái chết của cụ Tổ. Có vẻ như nhờ thế mà ông thể hiện niềm đau xót của tớ một cách ồn ào hơn ai hết: Ông oặt người đi và khóc Hứt!….hứt… Nhưng mỉa mai thay khi ông Phán dúi vào tay Xuân tờ bạc năm đồng. Màn kịch của ông Phán đã trở nên lột trần. Đây cũng là dịp may hiếm có để tiệm may Âu hóa và ông Typn lăng xê những mốt thời trang, ban cho những ai có tang đương đau đớn những mốt mới tiệm ông, bởi vậy đó cũng rất sẽ là vì kẻ chết chút ít hạnh phúc ở đời. Cậu Tú Tân thì mừng quá, bởi cậu đang điên người lên vì đã sẵn sàng mấy chiếc máy Hình ảnh mãi mà không được dùng đến.

Còn Xuân Tóc Đỏ càng vênh váo vì nhờ hắn mà cụ Tổ lăn đùng ra chết. Hạnh phúc lan tràn cả ra ngoài mái ấm gia đình, người chết làm bao người khác được thơm lây: Hai viên cảnh sát Min Đơ và Min Toa đang thất nghiệp bỗng được thuê giữ trật tự…. bè bạn cụ cố Hồng có ĐK khoe khoang sự oai vệ của tớ… Một trong những nét rực rỡ của ngòi bút trào phúng Vũ Trọng Phụng là việc thể hiện nhân vật đám đông. Tác giả lùi ống kính thật xa quay toàn cảnh đám tang với điệp khúc đám cứ đi… Có khi tác giả lại quay cận cảnh để vạch trần thực ra nhố nhăng giả tạo của đám tang này. Vũ Trọng Phụng đã thể hiện ngôn từ trào phúng khi miêu tả một trong những kiểu râu ria của người lớn tuổi: Có cụ râu lún phún rầm rậm, có vị râu hung hung, lại có vị râu loăn xoăn… người lớn tuổi ấy đã thực sự cảm đông vì làn da trắng nơi ngực và cánh tay cô Tuyết. Đến đưa ma cụ tổ phần đông là trai thanh gái lịch đất Hà thành ngàn năm văn hiến, đến với đám tang cốt để chim nhau, hò hẹn nhau…. nói với nhau đủ chuyện mỗi ngày, từ chuyện mình đến chuyện người, nào là “con gầy xíu nhà ai kháu thế… cái thằng bạc tình bỏ mẹ… gớm cái ngực đầm quá đi mất”… Bởi vậy đám ma đông là thế, ồn ào náo nhiệt là thế.

thẩm mỹ trào phúng của Vũ Trọng Phụng còn hiện ra ở giọng địệu trong chương truyện. Nhà văn sử dụng giọng kể dửng dưng, giễu cợt, thậm chí bằng những lời ác khẩu. luôn luôn luôn luôn có sự khập khiễng giữa sự vật được nói tới giọng điệu câu văn: Ông già hơn tám mươi tuổi phải chết một cách bình tĩnh. đàn con cháu chí hiếu chỉ nóng ruột chôn cho chóng cái xác chết cụ tổ. Điệp khúc : cứ đi tiếng khóc cũng nhại lại đầy sự châm biếm: Hứt!… Hứt!… Hứt!.

toàn bộ những thành công đó chỉ có được ở một cây bút trào phúng bậc thầy. Qua những trang văn của Vũ Trọng Phụng cả một xã hội nhố nhăng thị thành hiện lên chân thực sinh động. Nhà văn đã tách bóc trần thực ra xấu xa, thói lừa bịp rởm đời chạy theo lối sông đua đòi Tây hoá của hàng loạt người. Ngòi bút châm biếm của Vũ Trọng Phụng có sức mạnh ghê gớm bắt nguồn từ chính vì sự phẫn uất của ông trước xã hội thực dân phong kiến – xã hội mà ông gọi là chó đểu.

Qua việc miêu tả người, dựng cảnh, sử dụng những rõ ràng thẩm mỹ biếm họa, chân dung, ngôn từ vui nhộn, nét đặc biệt quan trọng của cây bút trào phúng bậc thầy thể hiện rõ. Nó như một làn roi quất mạnh vào xã hội thượng lưu tiểu tư sản thành thị hết sức lố lăng, đồi bại, nổi trội là việc giả dối. Đám tang của cụ cổ là cuộc hành quân đi xuống mồ của xã hội chó đểu này. Đồng thời lại tôn vinh một cây bút trào phúng bậc thầy của văn học Việt Nam trước năm 1945 – Vũ Trọng Phụng.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 7

Là một nhà văn xuất sắc của nền văn học hiện thực phê phán, Vũ Trọng Phụng không những là Ông vua phóng sự đất Bắc mà còn là một cây bút trào phúng rực rỡ nhất. Mỗi chương trong tác phẩm là một màn hài kịch. Chương XV Hạnh phúc một tang gia là màn hài kịch tiêu biểu.

hiệu suất cao trào phúng của đoạn trích Hạnh phúc một tang gia tạo lên bởi sự phát huy hiệu suất cao của hàng loạt những yếu tố trào phúng: xích míc trào phúng, những chân dung trào phúng. Những lời văn, giọng điệu trào phúng. không tồn tại rõ ràng nào không hướng tới mục đích tách bóc trần những sự lố lăng trong tang gia tràn trề hạnh phúc này.

Để dàn dựng màn hài kịch nhà văn trước hết đã phát hiện ra mâu thuần trào phúng. xích míc trào phúng trong chương truyện này được gợi ra trước hết ở cái tên của nó: Hạnh phúc một tang gia. Tang gia và hạnh phúc là hai căn từ ngữ đối nhau. nói về việc tang gia là nói về việc một mái ấm gia đình vừa có người thân mất. Theo quy luật tâm lí thường thì hẳn tang gia phải bao trùm cái không khí khổ đau, sầu thương não nề bời mọi khi một ngọn nến đời tắt đi là để lại bao vết thương cho toàn bộ những người sống. Vậy mà trong tang gia của một mái ấm gia đình sẽ là danh giá nhất Hà thành, trước cái chết của một người Ông, người phụ thân (cụ tổ) chẳng đứa con cháu nào của cụ sầu não, tiếc thương cả. Trái lại, cái chết ấy như đã đem lại một nguồn hạnh phúc to lớn không nén nổi cứ tuôn ra, trào ra.

Tang gia mà hạnh phúc. Đó là chuyện là đời nhưng lại có thật. Vì sao cái chết của cụ tổ lại là hạnh phúc của cái tang gia đại bất hiếu này? Ấy là vì cụ tổ có một gia tài kếch xù. Bao ngày lũ con cháu hau háu trông đợi phần mình. Cụ cố Hồng chưa tồn tại dịp tỏ ra sự thoáng rộng và biết điều của tớ so với đàn nam nhi, phụ nữ, dâu, rể… Họ từng muốn giết chết cụ bằng bài thuốc Thánh nhưng cụ vẫn chưa chịu chết. giờ đây mơ ước trở thành sự thực lẽ nào họ không vui. Cũng như Vũ Trọng Phụng nhận xét: Tang gia ấy người nào thì cũng vui vẻ cả hoặc cái chết ấy làm cho nhiều người sung sướng lắm.

xích míc trào phúng không những thể hiện ở tâm trạng mong cụ tổ chóng chết hay ở không khí sẵn sàng tang lễ mà còn thể hiện rõ ràng ở hình thức tổ chức đám tang. nói theo cách khác âm điệu bi thương lẽ ra phải có ở một đám tang đã thay thế bằng âm điệu náo nức phấn khởi. Nhà văn đã nêu lên một giả định có ý châm biếm chua chát: Thật là một đám ma to tát trọn vẹn có thể làm cho toàn bộ những người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng, nếu không gật gù cái đầu. Quả là ở thời đại nhố nhăng này người ta đã quen sống trong sự lừa dối, rất thích lừa dối và thật sự hài lòng khi bị lừa dối.

Trong màn hài kịch này còn tồn tại một rõ ràng rực rỡ nữa tô đậm xích míc trào phúng đã nói. Đó là khi cụ tổ chết, người ta quan tâm việc mai táng cái xác chết ấy thì ít mà phiền lòng bàn thảo việc chôn cái xác sống của cô Tuyết cùng cai tiếng hư hỏng của cô thì nhiều. Đám tang bị trì hoãn là vì thế. Người ta còn bận thu xếp cho êm ả chuyện cô tiểu thư hư hỏng, còn bận bịt tiếng xâu xa trọn vẹn có thể làm tổn hại đến danh giá tang gia. trong những khi quan tâm tô đậm xích míc trào phúng, Vũ Trọng Phụng còn 1 đồng thời vẽ lên nhiều bức chân dung trào phúng rực rỡ.

Trước hết là cụ cố Hồng với câu nói cửa miệng: Biết rồi, khổ lẩm, nói mãi. Xưa nay cụ mới chỉ được diễn trò già yếu ở nhà, giờ cụ được trình làng trước đám đông: Cụ cố Hổng đã nhắm nghiền mắt lại mơ màng đến lúc cụ mật đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho khạc vừa khóc mếu tạo cho thiên hạ phải chỉ trỏ: úi giời ơi, trai lớn đã già đến thế kia kìa. Cô Tuyết thì sung sướng được mặc bộ y phục ngây thơ – cái áo voan mỏng dính với cái tráp trầu cau và thuốc lá mời khách với vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt.

Thật đáng cười cho chân dung trào phúng của ông Phán mọc sừng, ông là người vớ bở nhờ cái chết của cụ tổ. Có vẻ như nhờ thế mà ông thể hiện nồi đau xót của tớ một cách ồn ào hơn ai hết: ông oặt người khi khóc mãi không thôi: Hứt. Hứt!. Nhưng trào phúng thay khi ông Phán dúi vào tay Xuân tờ bạc năm đồng. Màn kịch của ông Phán bị lột trần. Đây cũng là dịp may hiếm có để tiệm may Âu hóa và ông Typn trọn vẹn có thể lăng xê những mốt trang phục mà trọn vẹn có thể ban cho những ai có tang thương đau đớn vì kẻ chết cũng rất được chút ít hạnh phúc ở đời. Cậu tú Tân thì mừng quá và đang điên người lên vì đã sẵn sàng mấy chiếc máy Hình ảnh mãi mà không được dùng đến. Còn Xuân Tóc Đỏ càng vênh váo vì nhờ hắn mà cụ Tổ lăn đùng ra chết.

Hạnh phúc lan tràn cả ra ngoài mái ấm gia đình người chết: Hai viên cảnh sát Min Đơ và Min Toa đang thất nghiệp bỗng được thuê giữ trật tự… bè bạn cụ cố Hồng có ĐK khoe khoang sự oai vệ của tớ… Một trong những nét rực rỡ của ngòi bút trào phúng Vũ Trọng Phụng là việc thể hiện đám đông. Tác giả lùi ống kính thật xa quay toàn cảnh đám tang với điệp khúc đám cứ đi. Có khi tác giả lại quay cận cảnh để vạch trần thực ra nhố nhăng giả tạo của đám tang này. Vũ Trọng Phụng đã thể hiện ngôn từ trào phúng khi miêu tả một trong những kiểu râu ria của người lớn tuổi: Có cụ râu lún phún rầm rậm, có vị râu hung hung, lại có vị râu loăn xoăn… người lớn tuổi ấy đã thực sự cảm động vì làn da trắng nơi ngực và cánh tay cô Tuyết. Đến đưa ma cụ tổ phần đông là trai thanh gái lịch đất Hà thành ngàn năm văn hiến, đến với đám cốt để chim nhau, hò hẹn nhau… nói với nhau đủ chuyện mỗi ngày, cho nên đám ma đông là thế, ồn ào náo nhiệt là vậy.

thẩm mỹ trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng còn hiện ra ở giọng điệu trong chương truyện. Nhà văn sử dụng giọng kể dửng dưng, giễu cợt, thậm chí bằng những lời ác khẩu. luôn luôn luôn luôn có sự khập khiễng giữa sự vật được nói tới với giọng điệu câu văn: Ông già hơn tám mươi tuổi phải chết một cách bĩnh tĩnh đàn con cháu chí hiếu chỉ nóng ruột đem chôn cho chóng cái xác chết cụ tổ; điệp khúc đám cứ đi…, tiếng khóc cũng nhại lại đầy sự châm biếm: Hứt!.. Hứt… Hứt!.

toàn bộ những thành công đó chỉ có được ở cây bút trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng một xã hội nhố nhăng thị thành hiện lên chân thực sinh động. Nhà văn đã tách bóc trần thực ra xấu xa, thói lừa bịp rởm đời chạy theo lối sống thị thành của hàng loạt người. Ngòi bút châm biếm của ông có sức mạnh ghê gớm bắt nguồn tư chính vì sự phẫn uất của ông trước xã hội thực dân phong kiến – xã hội mà ông gọi là chó đểu.

Bằng tài năng, thẩm mỹ trào phúng bậc thầy, qua việc tả người, dựng cảnh, sử dụng những rõ ràng thẩm mỹ biếm họa chân dung, ngôn từ vui nhộn… Chương truyện Hạnh phúc một tang gia như một làn roi quất mạnh vào xã hội thượng lưu tiểu tư sản thành thị hết sức lố lăng, đồi bại, nổi trội là việc giả dối. Đám tang của cụ tổ là cuộc hành quân đi xuống mồ chôn của xã hội chó đểu này.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 8

Từ lâu nhiều người đã kể Số đỏ của Vũ Trọng Phụng vào hàng những tác phẩm xuất sắc nhất của thể loại trào phúng trong văn xuôi Việt Nam. Với Số đỏ, người đọc được cười từ trên đầu đến cuối, cười một cách hả hê. Nhưng cũng với Số đỏ người đọc phải phẫn uất mà kêu lên: Trời! Cái xã hội gì mà giả dối, bịp bợm đến thế, bất nhân, bạc ác đến thế!

Đọc Số đỏ, người ta nghĩ, đây đúng là đất cho ngón võ sở trường của Vũ Trọng Phụng. Trong tác phẩm này, ngón võ ấy đã được sử dụng hết sức lợi hại trong một chương, chương XV, có nhan đề là “Hạnh phúc của một tang gia”. Ngón võ ấy là ngón gì, ấy đó là thẩm mỹ tạo xích míc. Thật ra không phải Vũ Trọng Phụng tạo ra xích míc. xích míc vốn tự có trong thực ra xã hội, và nhà văn họ Vũ với cái nhìn sắc như dao của tớ, với cái tài của một “ông vua phóng sự” bẩm sinh đã nhận được ra nó, chỉ nó ra, nâng nó lên cho toàn bộ toàn dân thiên hạ thấy để cười, để thù ghét và khinh bỉ nó.

Cách đặt nhan đề chương sách của Vũ Trọng Phụng đã lạ lùng, đầy xích míc: Hạnh phúc của một tang gia. Tang gia mà cũng hạnh phúc à? Tang gia mà cũng trọn vẹn có thể hạnh phúc được ư? Cái chết của người thân mái ấm gia đình trọn vẹn có thể đem lại cho toàn bộ những người ta hạnh phúc được sao? Nếu chỉ đọc nhan đề, người ta trọn vẹn có thể nghĩ là nhà văn đã bịa ra một cách ác ý bằng sự phối phối kết hợp của hai khái niệm trọn vẹn đối lập ấy. Nhưng không, đó không phải là ác ý ở trong nhà văn, đó là việc thật của đời sống, thực sự của xã hội mà nhà văn muốn phẫu thuật ra để mọi người nhìn thấy nó tận mắt.

Mọi sự chính thức từ cái chết của một ông già. Ông già ấy là phụ thân, là ông của “một mái ấm gia đình phần đông và đáng kính” của một xã hội “thượng lưu”. Cả cái mái ấm gia đình ấy đã “nhao lên mỗi người một cách”. Nhưng nhao lên vì đau khổ, vì đau đớn, vì phiền lòng… trước cái chết của người thân chăng? Không phải, chúng đã nhao lên vì…. hạnh phúc! “Cái chết kia đã làm cho nhiều người sướng lắm”: Câu văn tưởng như ngược đời kia của Vũ Trọng Phụng đã thâu tóm toàn bộ mọi thứ “thế thái nhân tình”.

Nhận định ấy không hề là một sự bịa đặt cho vui ở trong nhà văn. thực sự rất rành rành rõ ràng. Ông Phán mọc sừng sau cái chết của ông nội vợ, bỗng thấy cái “sự mọc sừng” của tớ tăng giá lên vài nghìn đồng. Cụ cố Hồng sung sướng “mơ màng đến cái lúc mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy vừa ho khạc, vừa khóc mếu” để được người ta ngợi khen “một chiếc đám ma như vậy, một chiếc gậy như vậy,…”. Còn ông Văn Minh, cháu đích tôn, nhà cải cách xã hội? Ông ta sung sướng tột đỉnh cũng chính vì với cái chết của ông nội, ông ta thấy rằng tờ di chúc đã được tiến hành, nghĩa là cái ao ước cho ông nội mình chết đi để được chia của đang trở thành thực sự. Bà Văn Minh sung sướng theo đúng chuẩn của một phụ nữ tân thời, bà ta nhận ra từ cái chết của ông nội ông xã một dịp may hiếm có để trọn vẹn có thể mặc “trang phục tân thời”, “đồ xô gai tân thời”, “những sáng tạo mốt mới” của tiệm may Âu hoá!

Tâm địa của lũ người kia tưởng đến thế là tởm và lố bịch. Nhưng chưa hết, đến đây, Vũ Trọng Phụng còn đưa lên một tầng nữa. Bởi bọn con cháu bất hiếu nhất trần đời đó còn muốn tỏ ra mình là người có hiếu, có thảo cũng nhất trần đời nữa kia. Thế là dưới ngòi bút ở trong nhà văn trào phúng, sự bịp bợm tối đa, đáng phỉ nhổ nhất cũng thể hiện ra. Những kẻ mong cho ông già mau chết đã tổ chức một đám ma thật to để bày tỏ lòng hiếu thảo, tiếc thương so với người đã chết! Chính vì thế ngòi bút của Vũ Trọng Phụng triệu tập sức mạnh như có thần trong phần thứ hai của chương sách – phần tả cảnh đám ma.

Trước hết nhà văn tả cô Tuyết, một cô nàng hư hỏng nhưng chỉ “hư hỏng một nửa”, một thiếu nữ đang rất tiêu biểu cho xã hội “tân thời ngày ấy”. Tuyết mặc bộ trang phục nửa kín nửa hở, với nét mặt đó, “vẻ buồn lãng mạn” vì nhớ nhân tình chứ không phải vì thương người chết, đã gây một hiệu suất cao lạ lùng. những vị tai to mặt lớn đi đưa đám chỉ nhìn vào vẻ khêu gợi của Tuyết để mà cảm động, cứ như thực sự cảm động trước nỗi buồn tang tóc vậy.

Đám ma to thật, to đến mức “trọn vẹn có thể làm cho toàn bộ những người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng”. Người ta đã lợi dụng đám ma đến mức tối đa để khoe giàu, khoe sang và để khoe lòng hiếu thảo giả vờ của tớ. Nếu như yêu cầu của toàn bộ đám con của người chết kia là trong đám ma này đưa sự giả dối, bịp bợm đồng thời là việc tàn nhẫn bất nhân, đểu giả của tớ lên tới mức trọn vẹn thì quả thực chúng đã đạt được một cách trọn vẹn, xuất sắc.

Nhưng chưa hết. Dưới mắt Vũ Trọng Phụng, cái lũ người giả dối không những bao hàm một nhóm nhỏ ấy. Chúng phần đông lắm. Chúng là toàn xã hội văn minh Âu hoá. chính thức là hai nhà đại diện thay mặt cảnh sát, nghĩa là thay mặt thay mặt ở trong nhà nước, thầy Min Đơ và thầy Min Toa. Tác giả đã nói lên vẻ mừng rỡ hoan hỉ của hai thầy khi được chủ nhà đám ma thuê làm người giữ trật tự. Lí do của sự mừng rỡ, duy nhất chỉ là vì họ đang không tồn tại việc gì để làm và đang “buồn như nhà buôn sắp vỡ nợ”. Thứ đến là những vị tai to mặt lớn, lớp’ “hoa” của giới thượng lưu xã hội, mặt mũi sang trọng; người đeo tương đối đầy đủ những thứ “hội rinh”. Trong đám ma này, sự cảm động của họ không phải là đã nhớ đến người đã khuất, cũng không phải vì tiếng kèn đưa ma não ruột bi ai, mà chỉ vì… được ngắm không mất tiền làn da trắng thập thò trong làn áo mỏng dính của cô Tuyết.

Sự xuất hiện của hai tên đại bịp là Xuân Tóc Đỏ và sư ông Tăng Phú trong lần nó lại khiến cho người ta cảm động đến cực điểm. Vì sao? Vì với sáu chiếc xe kéo và những vòng hoa đồ sộ hai kẻ này đã làm cho đám ma thêm trọng thể, to tát. Đến bà cụ cố Hồng, có lẽ là người lương thiện nhất trong cái mái ấm gia đình vừa hư hỏng vừa đại bịp ấy, cũng cảm động đến hớt hải lên.

Những người đi đưa đám thật phần đông. Bằng điệp khúc “Đám cứ đi…” được nhắc lại đến mấy lần, tác giả như muốn nói, đám ma thật là to, thật là đông, thiên hạ tha hồ mà chiêm ngưỡng và ngắm nhìn để thấy rõ sự to tát của nó. Nhưng cứ thử tìm xem trong đám người phần đông ấy có ai là người đang thực sự “đi đưa đám”, nghĩa là có chút tiếc thương so với người chết mà người ta đang tiễn đưa? không tồn tại ai cả, toàn bộ mọi người, đàn ông cũng như phụ nữ, già cũng như trẻ, tuy đang giữ một vẻ nghiêm chỉnh, nhưng đều đang nói một điều gì đó, nghĩ một điều gì đó không dính dáng đến người chết và đám ma cả. Trai thanh gái lịch thì chim nhau, bình phẩm, chê bai nhau, ghen tuông nhau, hẹn hò nhau… nhưng toàn bộ đều “mang vẻ mặt buồn rầu của người đi đưa đám ma”.

Thật là nhẫn tâm, thật là vô liêm sỉ. Ta sẽ nghĩ như vậy. Nhưng, với Vũ Trọng Phụng có nghe được những lời mà người ta nói với nhau mới thấy sự vô liêm sỉ còn trơ tráo đến mức nào mà nhà văn đã đưa ra một trong những lời ấy. “Đám cứ đi…” tức là việc vô liêm sỉ ấy không hề khép lại, nó còn kéo dãn dài. Đến lúc đám tang không “cứ đi” nữa mà tạm ngưng để hạ huyệt, Vũ Trọng Phụng còn hiến cho toàn bộ những người đọc hai rõ ràng rực rỡ, đẩy cảnh đưa đám này lên tới đỉnh điểm. rõ ràng thứ nhất là cảnh câu Tú Tân bắt bẻ từng người một làm những động tác, giữ những tư thế đau buồn tạo cho cậu ta… chụp Hình ảnh.

rõ ràng thứ hai là ông Phán mọc sừng, cái kẻ giả dối và vô liêm sỉ nhất trong cái mái ấm gia đình này đã khóc đến tưởng chừng ngất đi. Tuy vậy, giữa lúc oằn người than khóc, chính ông ta đã giúi vào tay Xuân Tóc Đỏ món tiền năm đồng vì đã có công gọi ông ta là “người ông xã mọc sừng” (đó là cái công gián tiếp tạo cho ông già chết). Thật là những kịch sĩ thượng hạng của những tấn trò đời. Hai rõ ràng ấy đóng lại một cách trọn vẹn và tinh xảo chương nói về việc giả dối của con người.

Những điều Vũ Trọng Phụng viết trong trang sách là thật ư? Nhưng những điều đó vô lí lắm mà và hình như đều phải có thật cả. Ngòi bút Vũ Trọng Phụng đúng là sắc như dao. Đằng sau những lời nói như đùa, những cảnh trào phúng cười ra nước mắt, thực sự của đời sống cứ hiện ra lồ lộ mà trên nó nổi lên hai điều lớn nhất: Sự tàn nhẫn và sự gian sảo.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 9

Vũ Trọng Phụng là cây bút bậc thầy của thẩm mỹ trào phúng. Vốn sẵn cái tài tình, cái sắc lạnh của một ông vua phóng sự Bắc kì, ông dường như được thỏa sức trong toàn thế giới thẩm mỹ ấy. Và Số đỏ là một minh chứng cho những sáng tạo không mệt mỏi của ông. Tác phẩm là đỉnh cao trong thẩm mỹ trào phúng của Vũ Trọng Phụng, mà Trong số đó nếu coi thiên truyện là một màn đại hài kịch về xã hội thượng lưu thành thị trước Cách mạng tháng Tám 1945 thì chương truyện thứ XV, với cái tên không giống nhau Hạnh phúc của một tang gia là một màn hài kịch rực rỡ nhất. Ở đó, tất thảy những giá trị của thẩm mỹ trào phúng được nhà văn thể hiện một cách xuất sắc nhất.

thẩm mỹ trào phúng là thẩm mỹ gây cười nhằm mục đích đả kích, châm biếm những hiện tượng xấu xa trong đời sống xã hội. Nó được biểu thị qua việc xây dựng những xích míc trào phúng, nhân vật trào phúng, cảnh tượng trào phúng, ngôn từ trào phúng, giọng điệu trào phúng… Trong tác phẩm Số đỏ nói chung và đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia nói riêng, nhà văn Vũ Trọng Phụng đã tạo thành chất trào phúng dựa trên những yếu tố đó, thậm chí còn đạt đến đỉnh cao.

Trong chương truyện Hạnh phúc của một tang gia, xích míc trào phúng được thể hiện qua nhan đề và trường hợp trào phúng. có lẽ rằng người đọc không khỏi bất thần, tò mò và buồn cười vì cái tên chương truyện có một không hai này.

Hạnh phúc là một trạng thái cảm xúc sung sướng, vui mừng khi đạt được điều mình mong muốn, còn tang gia là thời khắc đau buồn, xót thương vì trong mái ấm gia đình có người thân qua đời. Hai thứ vốn trọn vẹn đối lập, không thể đi liền với nhau, vậy mà giờ đây nó lại còn được đặt trong mối quan hệ sở hữu qua từ của. Trong tang gia lại có hạnh phúc, hay hạnh phúc xuất phát từ tang gia. Điều này thật nghịch lý, trớ trêu và quá vui nhộn. Nhưng nó lại là việc thật và không hề vô lý chút nào, khi câu văn mở đầu cho chương truyện được cất lên: Ba hôm sau cụ già chết thật. Người chết theo quy luật sinh lão bệnh tử cũng là lẽ thường tình.

Vậy mà sao nhà văn lại dùng từ thật? Nghĩa là cụ già ấy đã từng chết giả? Nghe thật nực cười, nhưng đúng là như vậy, sau nhiều lần ốm thập tử nhất sinh, đám con cháu trong mái ấm gia đình lo toan hết ông lang băm đến ông lang tây, thuốc nọ thuốc kia… mà ở đầu cuối ông cụ vẫn chưa chết. Bởi chúng đang mong ngóng từng ngày cụ từ giã cõi đời để còn được chia chác cái gia tài kếch xù. Vậy nên chúng vô cùng bất thần và mừng rỡ vì ngày hôm nay cụ chết thật sau ba ngày chạy chữa. Cái chết ấy làm cho nhiều kẻ sung sướng lắm! Nhan đề và trường hợp ấy đã tạo thành cái chất trào phúng vô cùng không giống nhau. Người thân lại vui mừng, phấn khởi khi trong nhà có tang!

Và thế là bao nhiêu bộ mặt giả dối của đám con cháu trong mái ấm gia đình thượng lưu hàng đầu đất Hà thành ấy được nhà văn khắc họa đầy mỉa mai, châm biếm trong đám tang của cụ cố tổ. Mở màn là cụ cố Hồng – con giai nhớn của người mất. Ở địa vị này, ông ta phải là người đau buồn nhất, vì người phụ thân đang không hề. Ông tỏ ra “buồn đau” thật khi mơ màng nghĩ đến cảnh tượng mặc đồ xô gai, miệng ho khạc, mếu máo, được dân tình buôn dưa lê: “Úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa!”. Trong cơn bồn chồn vì phụ thân mất, ông không thể kiềm chế được mà hút đến sáu mươi điếu thuốc phiện, nói một nghìn tám trăm bảy mươi hai câu: “Biết rồi khổ lắm nói mãi”. Kẻ luôn luôn tự nhận “trên thông thiên văn, dưới tường địa lí” ấy thực ra chả biết cái gì. Ngày phụ thân mất, ông ta hiện ra nguyên hình chân tướng của một kẻ háo danh, bất hiếu. Tiếp đến là ông Văn Minh, nam nhi cụ cố Hồng và là cháu trưởng của người mất.

Cái vẻ đăm đăm chiêu chiêu rất thích hợp với mái ấm gia đình có tang ấy lại không phải là nỗi buồn, mà Văn Minh còn bao nhiêu nỗi bồn chồn cần xử lý. Ông ta sốt ruột vì sao luật sư còn chưa đến để chuyển cái chúc thư kia từ thời kì lý thuyết sang thực hành. Ông ta do dự vì không biết xử trí thế nào với Xuân Tóc Đỏ kẻ có hai cái tội nhỏ là tố cáo tội hoang dâm của một người em gái ông và quyến rũ một người em gái khác của ông nhưng lại có một chiếc ơn to vì câu nói: “Thưa ngài, ngài là một người ông xã mọc sừng” tạo cho ông cụ chết thật. Đám con cháu còn sót lại kẻ thì sốt ruột, la ó như bà Văn Minh vì chưa được phát tang để trưng diện những mốt tang phục của tiệm may Âu Hóa, kẻ thì phát điên người lên như cậu Tú Tân vì chưa được sử dụng những chiếc máy Hình ảnh, kẻ thì buồn lãng mạn như cô Tuyết trong bộ dạng thất thần với bộ cánh Ngây thơ hở hang nhưng là mong ngóng người tình Xuân Tóc Đỏ mãi không đến, kẻ thì vô liêm sỉ đến mức tự hào vì cái sừng hươu vô hình trên đấu lại đáng giá vài nghìn bạc như ông Phán mọc sừng…

Ai cũng có thể có nỗi buồn riêng mà thành ra lại hợp mốt với nhà có tang. Nhưng rõ ràng Vũ Trọng Phụng đã dùng ngòi bút trào phúng đầy mỉa mai của tớ để lột tả cái thực ra tàn nhẫn, bất hiếu, vô đạo đức bên trong được che lấp bởi cái vỏ bên phía ngoài quá giả tạo. Chân dung những kẻ trong mái ấm gia đình thượng lưu ấy đã góp thêm phần quan trọng làm cho thẩm mỹ trào phúng của chương truyện thành công.

không những thế, ngòi bút trào phúng ở trong nhà văn như con dao sắc lạnh, nó còn lia xa hơn, rộng hơn. không những những đám con cháu trong tang quyến, mà cả những người đến dự cũng rất được miêu tả một cách đầy mỉa mai. Có hai tên cảnh sát Min Đơ và Min Toa lại sướng điên người vì được thuê giữ trật tự đám ma khi đang thất nghiệp. Có ông Typn nhà thiết kế tiệm may Âu hóa tức bực vì sự chậm chễ trong việc phát tang khiến cho những bộ sưu tập tang phục của ông chưa được trình làng công chúng. Có đám bạn ông cụ cố Hồng đầy những râu, những huân huy chương và cũng đầy xao xuyến, não nùng như điệu nhạc Xuân Nữ khi nhìn thấy làn da trắng thập thò dưới cánh tay và ngực cô Tuyết. Có sư cụ Tăng Phú xuất hiện như một ngôi sao 5 cánh đầy tự tôn vì vừa lật đổ được hội phật giáo, đi cùng với cố vấn báo Gõ Mõ là Xuân Tóc Đỏ – kẻ gây ra cái chết của cụ cố tổ lại được đón tiếp nồng hậu.

Cả đám giai thanh gái lịch bạn cô Tuyết đi dự đám tang như đi trẩy hội, tán tỉnh, chọc ghẹo… nhau một cách hồn nhiên. Tuy miêu tả nhiều nhân vật, nhưng nhà văn Vũ Trọng Phụng dường như không bỏ sót một nhân vật nào. Ai cũng hiện lên với những nét chân dung điển hình nổi bật nhất. điều đó vừa cho thấy cái tài ở trong nhà văn vừa thể hiện sức phản ánh hiện thực mạnh mẽ và tự tin của tác phẩm. không những đám con cháu trong mái ấm gia đình mà đến những kẻ ngoài xã hội cũng cùng một ruộc. toàn bộ bọn chúng tạo thành một xã hội dị hợm, nhố nhăng, đồi bại, vô đạo đức mà nhà văn gọi là cải cách, văn minh, Âu hóa. Ngòi bút trào phúng của Vũ Trọng Phụng vì thế mà có sức công phá mạnh mẽ và tự tin.

tuy nhiên có lẽ đọc chương Hạnh phúc của một tang gia, ngoài những chân dung biếm họa trên, người đọc có lẽ rằng không thể quên cảnh tượng trào phúng mà tác giả dựng lên. Mơ ước của nam nhi cụ cố tổ là cụ cố Hồng sẽ phải làm một đám ma thật to tát, một đám ma gương mẫu, một đám ma danh giá nhất bậc Hà thành. Chính vì vậy cảnh tượng đám ma trong tác phẩm là một trong những thành công xuất sắc của thẩm mỹ trào phúng mà nhà văn đã dụng công miêu tả. Trước hết là cảnh đám tang. Có lẽ do sự mong ngóng từ lâu nên nó đã được sẵn sàng kĩ lưỡng. Từ tang phục đến đồ vật, phụ kiện cho tang lễ đều sẵn sàng hoành tráng, chu đáo và tươm tất.

chỉ việc nhìn bộ đồ đám tang cô Tuyết mặc là đủ biết nó được thiết kế “cầu kỳ, tinh xảo” đến mức ra làm sao, mà cả mái ấm gia đình ấy đều hứng khởi, vui mừng. Đồ vật sẵn sàng cho đám tang thì không đám nào trọn vẹn có thể bì được. Kiệu bát cống, lợn quay đi lọng, có đủ những loại kèn Ta, Tây, Tàu, có đến ba trăm vòng hoa… Đoàn người đi đưa đám kéo dãn dài cả mấy con phố. Không khí của đám tang cũng đặc biệt quan trọng. Không tiếng khóc, không lời xót thương, không giọt nước mắt nào nhưng lại đầy rẫy sự ồn ào, hỗn loạn. Đám đi đến đâu huyên náo đến đó, người dân hàng phố đổ ra xem rồi trầm trồ khen ngợi, thành thử người chết nằm trong quan tài cũng gật gù cái đầu và mỉm cười sung sướng. Cảnh tượng ấy đúng hơn là một đám rước, một đám hội, chứ không phải đám tang!

Và rồi thời khắc đau thương, xót xa nhất cũng đã đi đến – lúc hạ huyệt. đấy là lúc mà người âm kẻ dương sẽ vĩnh viễn, mãi mãi chia lìa, không khi nào hội ngộ. Vậy mà cảnh hạ huyệt trong chương truyện lại được ví như một màn trò hề lố bịch. Cụ cố Hồng mếu máo rồi ngất đi. Cậu tú Tân trong bộ tang phục luộm thuộm cùng đám bè bạn nhảy hết lên mả này đến mả khác, bắt mọi người phải uốn éo, tạo dáng vẻ, khóc như này, khóc như kia để sở hữu thể chụp Hình ảnh. Nhưng có lẽ diễn viên làm tròn vai nhất phải là ông Phán mọc sừng. Ông cháu rể quý hóa ấy khóc quá, khóc nức nở, khóc oặt toàn bộ khung hình nhưng thực ra là để trá hình cho một vụ thương thảo với Xuân Tóc Đỏ.

Cảnh tượng ấy khiến cho người đọc cười ra nước mắt. Những trò hề đầy đốn mạt, mất hết nhân tính, tình người dưới ngòi bút trào phúng của Vũ Trọng Phụng đậm màu mỉa mai, châm biếm. Đến đây, chúng ta hiểu vì sao nhà văn lặp lại hai câu “Đám cứ đi…” trong lúc đưa tang. Cũng chẳng biết đấy là đám ma hay đám gì nữa, nhưng đám cứ đi, cứ đi là đi đến cái huyệt để chôn sống hết những kẻ từ mái ấm gia đình đến xã hội kia. Tiếng khóc Hứt! Hứt! Hứt! của Phán mọc sừng như thể là “Hất! Hất! Hất” toàn bộ xuống nấm mồ đó. Đám ma to tát, gương mẫu, danh giá nhất, cái gì cũng có thể có nhưng lại thiếu cái quan trọng nhất, đó là Tình thương với người đã khuất. Sức tố cáo mạnh mẽ và tự tin được khơi gợi lên từ những cảnh tượng đậm màu trào phúng không giống nhau như vậy này.

Một trong những giá trị thành công của thẩm mỹ trào phúng của tác phẩm thể hiện qua ngôn từ và giọng điệu. Trong đoạn trích vô số lần người đọc bật cười vì những từ ngữ đậm màu mỉa mai, châm biếm mà Vũ Trọng Phụng sử dụng. nổi trội có những từ như “cả nhà ấy nhao lên”, từ nhao lột tả rất chân thực cái biểu thị về việc bất thần, sung sướng của đám con cháu khi nghe tới tin cụ cố tổ chết, nhưng đồng thời cũng lột tả được cái thực ra nhơ bẩn của bọn chúng. Hay trong một đám tang của mái ấm gia đình danh giá hàng đầu Hà thành này điều quan trọng nhất là việc trang nghiêm, tôn kính, quy củ. Ấy vậy mà tác giả vô số lần dùng những từ ngữ như nhốn nháo, vui vẻ, huyên náo… để mô tả không khí của đám tang. trong những khi đó còn chưa nói tới cách dùng tử miêu tả chân dung nhân vật đạt đến mức độ mỉa mai tối đa, như: cụ cố Hồng mơ màng, ông Văn Minh do dự, bồn chồn, đăm đăm chiêu chiêu, cô Tuyết buồn lãng mạn…

Thi thoảng nhà văn lại chua thêm một trong những câu văn đến người đọc cũng “nhột toàn bộ khung hình”: Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm, Thật là đám ma to tát trọn vẹn có thể làm cho toàn bộ những người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng nếu không gật gù cái đầu… không những là cảm xúc cười hả hê, sung sướng, mà cười đến chảy nước mắt. Giọng điệu mỉa mai, chấm biếm “phủ sóng” khắp cả chương truyện. Không thể tưởng tượng một xã hội, một mái ấm gia đình trong bối cảnh thời đại ấy lại có những biểu thị mục nát, băng hoại đến mức độ như vậy.

Không thể phủ nhận, Vũ Trọng Phụng có phần hơi gay gắt trong cách nhìn nhận nhận định về hiện thực đời sống xã hội thành thị đương thời. Tuy nhiên với quan điểm thẩm mỹ rất dứt khoát: tiểu thuyết phải là việc thật ở đời và ngòi bút trào phúng sắc lạnh, nhà văn đã đem lại cho toàn bộ những người đọc những vết thương đang trở thành “ung nhọt” trong xã hội cần phải “chữa trị” gấp. Có nhiều người vẫn cho rằng: tuy Vũ Trọng Phụng không làm cách mạng nhưng cách mạng phải cảm ơn ông vì những cái nhìn hiện thực quá thâm thúy như vậy. Và thẩm mỹ trào phúng đó là công cụ sẽ hỗ trợ ông làm tốt điều này. Ông xứng đáng trở thành một trong những khuôn mặt nhà văn hiện thực tiêu biểu, xuất sắc của văn học giai đoạn 1930 – 1945.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

thẩm mỹ trào phúng trong “Hạnh phúc của một tang gia” bài số 10

Vũ Trọng Phụng một trong những cây bút trào phúng bậc thầy của Văn học Việt Nam. trong số sáng tác của ông nổi trội nổi trội nhất là Số đỏ – tác phẩm trọn vẹn có thể đem lại vinh dự cho bất kể nền văn học nào. Đoạn trích “Hạnh phúc một tang gia” tuy chỉ là trích đoạn ngắn ngủi nhưng cũng đã làm nổi trội tài năng trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng.

Trào phúng là khái niệm để nói việc sử dụng những lời lẽ bóng bẩy, hào nhoáng để chế nhạo những sự vật, hiện tượng, con người đáng cười trong cuộc sống thường ngày. Tiếng cười được tạo ra khi ta phát hiện ra cái đáng cười, phát hiện xích míc trào phúng. Trào phúng không những mới xuất hiện trong văn học tân tiến mà trước đó đã có những nhà thơ với những sáng tác đậm tính trào phúng, tự trào như Tú Xương. Vũ Trọng Phụng đã kế thừa và phát huy thẩm mỹ trào phúng lên một đỉnh cao mới. Trong đoạn trích này, thẩm mỹ trào phúng được thể hiện ở những xích míc, sự kệch cỡm của những đứa con, đứa cháu trước cái chết của người thân trong mái ấm gia đình. Cùng với giọng điệu lạnh lùng đã cho thấy ngòi bút châm biếm tinh xảo, vạch trần bộ mặt “chó đểu” của xã hội đương thời.

Tính trào phúng được thể hiện trước hết ở nhan đề của đoạn trích “Hạnh phúc một tang gia”. Nhắc tới đám tang là nhắc đến kẻ ở người đi, là việc chia phôi mãi mãi, thường đem lại sự xót thương, đau đớn đến tột cùng. Nhưng ở đám tang nó lại khác hoàn toàn, người ta hạnh phúc, sung sướng khi được thỏa mãn thị hiếu ước nguyện. Ngay từ nhan đề của tác phẩm đã thể hiện xích míc, nghịch lý, đây đồng thời cũng là mẫu thuẫn được triển khai trong toàn bài, để làm nổi trội chủ đề tác phẩm, và thái độ phê phán thâm thúy của tác giả với xã hội.

Để làm tính chất trào phúng được thể hiện rõ ràng hơn, ngòi bút của Vũ Trọng Phụng soi chiếu vào từng chân dung, để thấy được thực ra xấu xa của mỗi người. Hòa với nụ cười chung, khi cụ cố tổ chết đi, bạn dạng di chúc vốn lâu nay chỉ được nằm trên giấy thì đến đây đã được đi vào thực hành, mỗi nguời sẽ được chia những gia tài kếch xù. người nào thì cũng như mở cờ trong bụng. Nhưng cạnh bên nụ cười chung đó, mỗi người lại có những nụ cười riêng cho mình dạng thân. Cụ cố Hồng hạnh phúc, sung sướng khi tưởng tượng đến cảnh mình được mặc bộ đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, và để người ta khen: “úi kìa, con giai nhớn đã già thế kìa à”.

Tuy mới ngoài năm mươi tuổi nhưng lúc nào ông Hồng cũng muốn được người ta gọi là cụ. Ông bà Văn Minh thì sung sướng, đây đó là cơ may hiếm có để vợ ông xã ông bà tung bộ sưu tập mới, lăng xê những mẫu quần áo âu hóa tiên tiến nhất đến với mọi người. Riêng ông Văn Minh được Vũ Trọng Phụng lia máy quay đến cận cảnh, ghi lại khoảnh khắc vò đầu bứt tóc, vô cùng đăm chiêu vì không biết xử lí với Xuân Tóc Đỏ ra sao. Còn người đàn ông chuyên đào mỏ, mang cái sừng to trên đầu lại sung sướng, thỏa mãn thị hiếu khi biết cái sừng trên đầu lại đem lại cho mình những món hời lớn đến như vậy, chính ông ta cũng không ngờ giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta và lại to đến như vậy . Cô Tuyết với bộ mặt buồn rầu, rất đúng mốt ở trong nhà có đám, mặc bộ quần áo ngây thơ, hững hờ, nữa kín nửa hở khiến cho chúng ta của cụ cố Hồng không thể rời mắt.

Bộ mặt buồn rầu đó không phải giành riêng cho toàn bộ những người đã chết mà là đang trông ngóng người tình – Xuân Tóc Đỏ mãi vẫn chưa xuất hiện. so với cậu Tú Tân, nụ cười của cậu là được mang chiếc máy Hình ảnh đã có từ lâu đem vào sử dụng, cậu đã ao ước đến ngày này rất rất lâu rồi. không những người trong nhà vui mà những kẻ bên phía ngoài cũng hết sức sung sướng. Min Đơn Min Toa đang thất nghiệp, bỗng nhận được lời thuê trông đám tang thì vui sướng khôn xiết; đây cũng là thời cơ để bè bạn cụ cố Hồng khoe khoang những huân chương dính đầy trên ngực.

Không tạm ngưng ở đó, tính chất trào phúng còn được thể hiện đậm nét trong cảnh đám rước tang đông vui, ồn ào như một đám hội, một buổi diễu hành. Đám tang họ cố làm cho thật to, thật hoành tráng để xứng đáng với chữ “hiếu” mà người ta muốn bày tỏ với người đã khuất. Đám tang đi đến đâu làm huyên náo đến đó, ai cũng phải trầm trồ về một đám tang tầm cỡ. Kèn tây, kèn ta, kèn tàu, rồi cả lốc bốc xoảng hòa vào nhau tạo sự pha tạp, hỗn độn. Giữa lúc đám đang đi thì xuất hiện thêm chiếc xe “trên có sư chùa Bà Banh, xe nào thì cũng che hai lọng” đi cùng với đó là “hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ mõ, một của Xuân”. Khi lia góc máy đến cận cảnh người ta còn hết sức hoảng hốt về những mẩu truyện trong đám tang ấy, với khuôn mặt buồn buồn bực chuẩn chỉnh mực của đám tang, họ chim chuột nhau, nói xấu người này, kể chuyện người kia, “đám cứ đi” kéo dãn dài theo đó là sư suy đồi, bại hoại về nhân cách và đạo đức. Cả đám tang đó là hội tụ của những nhân cách bị tha hóa, của thói đạo đức giả đang lên ngôi trong xã hội lúc bấy giờ.

Cảnh hạ huyệt cũng là là một trong những cảnh trào phúng rực rỡ không kém. Cậu Tú Tân ra bắt bẻ từng người, đứng kiểu này, đứng dáng nọ sao cho đau khổ nhất để cậu chụp được những bức Hình ảnh tuyệt vời và hoàn hảo nhất. Nhưng có lẽ đỉnh cao của ngòi bút trào phúng đó là khi Vũ Trọng Phụng tinh mắt nhận ra cuộc mua bán, trao đổi quá đỗi nhanh gọn của ông Phán mọc sừng và Xuân Tóc Đỏ. Tờ tiền gấp làm tư, trong lúc khóc oặt toàn bộ khung hình đi, ông Phán Mọc Sừng đã nhanh nhẹn đặt vào tay Xuân, như một lẽ tự nhiên Xuân cất ngay đi để người ta khỏi trông thấy. Quả là việc phối hợp hết sức hài hòa và hợp lý, uyển chuyển của những diễn viên lão làng.

Để hoàn thiện bức tranh trào phúng ta cũng không thể không nhắc đến ngôn từ trào phúng bậc thầy được tác giả sử dụng trong tác phẩm. Ngôn từ được sự dụng tinh xảo, có chọn lọc, đúng thực ra sự vật. trước tiên là về tên nhân vật: Tuyết ngây thơ, Phán mọc sừng, ông bà Văn Minh, Xuân Tóc Đỏ,… Sử dụng linh hoạt những hình Hình ảnh so sánh vui nhộn: Cảnh sát không được biên phạt buồn như nhà buôn vỡ nợ; Từ chối việc chạy chữa như những vị danh y biết tự trọng… đã vạch trần bộ mặt đểu giả, bất nhân của xã hội bấy giờ. Giọng văn đậm màu châm biếm: Thật là một đám ma to tát ; Cái chết kia làm cho nhiều người sung sướng lắm… Sự phối phối kết hợp linh hoạt những thủ pháp thẩm mỹ cùng với trường hợp trào phúng rực rỡ, Vũ Trọng Phụng đã vẽ nên một bức tranh vô cùng chân thực về xã hội âu hóa rởm đời, khi mà càng âu hóa con người càng bị mài mòn về nhân tính, càng trở nên giả dối, đểu cáng hơn.

Bằng bút pháp trào phúng rực rỡ, đầy sâu cay, Vũ Trọng Phụng đã thành công khi vạch trần bộ mặt bất nhân của xã hội đương thời. Tiếng cười vui nhộn, hóm hỉnh lại vô cùng tinh xảo cho thấy sự khinh bỉ đến tột cùng của ông với xã hội âu hóa lố lăng, kệch cỡm của tầng lớp thị dân đương thời.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button