Top List

Top 11 Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” của Trương Hán Siêu (ADS)

Trương Hán Siêu là môn khách của Trần Hưng Đạo, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng: Hàn lâm học sĩ, Tham tri chính vì sự. Khi mất, ông được vua tặng tước Thái bảo, Thái phó và được thờ ở Văn Miếu Văn Miếu Quốc Tử Giám. “Phú sông Bạch Đằng” được viết từ cảm hứng hào hùng và bi tráng. Trương Hán Siêu trong một lần dạo chơi đã viết bài phú này. Chưa rõ bài phú được viết năm nào, có lẽ khoảng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống giặc Mông – Nguyên thắng lợi. Qua những hoài niệm về quá khứ, “Phú sông Bạch Đằng” đã thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc trước chiến công trên sông Bạch Đằng, đồng thời ngợi ca truyền thống lâu đời nhân vật quật cường, truyền thống lâu đời đạo lí nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Tác phẩm cũng chứa đựng tư tưởng nhân văn cao đẹp qua việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người trong lịch sử dân tộc. Mời chúng ta tìm hiểu thêm một trong những bài văn phân tích tác phẩm mà gan góc SEO đã tổng hợp trong nội dung bài viết tại đây để thấy rõ hơn nội dung này.

Bài phú thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc về truyền thống lâu đời nhân vật quật cường và truyền thống lâu đời đạo lí nhân nghĩa sáng ngời của dân tộc Việt Nam. Tác phẩm thể hiện tư tưởng nhân văn cao qua việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người.
Là top 3 tiêu chuẩn mà gan góc SEO.vn luôn luôn luôn luôn hướng tới để đem lại những thông tin hữu ích nhất cho xã hội

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 1

Trong lịch sử dân tộc văn học thẩm mỹ Việt Nam, nhiều địa danh của giang sơn đang trở thành những đề tài thú vị, vì ghi dấu những chiến công vĩ đại như Hàm Tử, Chi Lăng, Quận Đống Đa, Sông Lô… Nhưng gợi nhiều cảm hứng nhất có phải nói tới sông Bạch Đằng lịch sử dân tộc – nơi đã từng trình làng những trận đánh quyết liệt chống quân xâm lược phương Bắc. Tại đây, Ngô Quyền thắng quân Nam Hán; Lê Hoàn quét sạch quân Tống; Trần Hưng Đạo nhấn chìm đại quân Nguyên Mông.

vì vậy, chỉ nói riêng trong lịch sử dân tộc văn học thời trung đại đã nhiều cây bút tên tuổi như Trần Minh Tông, Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Nguyễn Mộng Tuân… đều viết về nó. Nhưng thành công hơn cả là Trương Hán Siêu với bài Bài phú sông Bạch Đằng. Tác phẩm này từ lâu đã được Review là bài phú nổi tiếng nhất ở đời Trần và cùng là một trong số ít bài phú xuất sắc nhất của văn học trung đại.

đấy là một bài phú cổ thể (hoặc còn gọi là phú lưu thuỷ), không tuân theo niêm luật ngặt nghèo của Đường phú (hay còn gọi là phú đường luật), vần luật của bài phú này tương phóng khoáng, giàu nhạc điệu và dễ truyền tụng. Bài phú sông Bạch Đằng rất có thể chia làm 3 đoạn: 1. thú vui thích du ngoạn nhất là du ngoạn trên sông Bạch Đằng; 2. Thuật lại chiến công trên sông Bạch Đằng của thân phụ ông ta xưa; 3. Bài học rút ra trên con sông này.

Trong một bài phú, thường thì tác giả hay hư cấu thêm một trong những nhân vật để đối đáp, tranh luận với mình. Điều đó thêm phần cho bài phú sinh động thú vị hơn, nhờ sự xen kẹt của những câu đối thoại, những câu đàm luận: Khi thì bổ sung update, khi thì bác bỏ ý kiến lúc đầu. Ở Bài phú sông Bạch Đằng có những nhân vật như: khách, ta, bô lão. thực tiễn, đấy đó là sự việc phân thân của chính tác giả, trong một thủ pháp thẩm mỹ của bài phú.

Trong văn chương trung đại, thiên nhiên được miêu tả rất nhiều. những nhà văn, nhà thơ tìm về thiên nhiên trong những tâm trạng không giống nhau. Cao Bá Quát đến với thiên nhiên để thể hiện tâm trạng chua xót bất đắc chí. Nguyễn Bỉnh Khiêm thì so với thiên nhiên để bày tỏ đạo lí thanh cao trước thói đời bon chen danh lợi…

Ở Bài phú sông Bạch Đằng, Trương Hán Siêu đã tìm về thiên nhiên trong một tâm trạng khác. Mở đầu bài phú, nhà thơ đưa người đọc vào trong 1 trái đất hùng vĩ, mênh mông của những Cửu Giang, Ngũ Hổ, Tam Ngô, Bách Việt là những nơi khách đã từng đi qua khách, tỏ ra là một con người có tâm hồn phóng khoáng, tự do:

Giương buồm trong gió chơi vơi,

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt.

Khách cũng là một con người đi nhiều, biết rộng:

Đầm Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ củng nhiều,

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết.

Đi nhiều, biết nhiều, nhưng trong thú tiêu dao, khách chỉ học có Tử Trường, tức là Tư Mã Thiên, nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc, từng chu du khắp đất trung hoa rộng lớn trước lúc viết bộ sử kí bất hủ. Phải chăng khách nói về việc Tử Trường để bày tỏ tâm hồn đồng điệu của tôi với người xưa. Đi xa, đâu phải chỉ để tiêu dao, ngắm hoa vọng nguyệt, mà quan trọng hơn là tìm về nơi thân phụ ông ta đã lập chiến công to lớn đã làm vẻ vang cho lịch sử dân tộc để chiêm ngưỡng và ngắm nhìn, ngợi ca và suy ngẫm.

Điều này, chứng tỏ vị thế vị khách thật cao đẹp, chí khí thật hào hùng. Người đọc rất có thể nhận thấy vẻ đẹp ấy trong chính lời kể đầy tự hào của khách. Khách nhắc tới nhiều địa danh quen thuộc trong sách vở tàu, chúng cách xa nhau hàng trăm dặm, làm sao rất có thể đi được trong một sớm, một chiều (Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương – Chiều lần thăm Vũ Huyệt – Cửu Giang, Ngũ Hồ – Tam Ngô, Bách Việt).

Đấy chỉ là cách phô diễn ý tưởng có tính chất ước lệ mà thôi. Điều quan trọng là nó đã đưa tới cho những người đọc tuyệt vời khá rõ về những khung cảnh thiên nhiên rộng lớn, thêm phần thể hiện niềm ham thích tự do, phóng khoáng của nhân vật khách. Cảm hứng về cuộc viễn du mở đầu bài phú, thực ra chỉ là sự việc sẵn sàng một không khí thích hợp trước lúc đi vào trái đất hùng vĩ của sông Bạch Đằng lịch sử dân tộc.

tuyệt vời trước tiên mà Trương Hán Siêu đưa tới cho những người đọc là sự việc bề thế rộng lớn và sức sống bền chắc muôn đời của Bạch Đằng giang. Con sông này thật hùng vĩ, bởi rộng bát ngát và dài muôn dặm. Như vậy nó không những là đại giang và còn là trường giang (Bát ngát sóng kình muôn dặm), với bao lớp sóng lớn trùng điệp. Điều đáng lưu ý là ngoài vẻ thiêng liêng hùng vĩ, dong Bạch Đằng còn tồn tại nét thật êm ả, duyên dáng và thơ mộng: những con thuyền nối đuôi nhau trôi dập dềnh trên sông ; đã cuối thu rồi nên nước xanh, trời xanh; hai bên bờ lau lách xào xạc, vắng tanh…

Trước cảnh sông nước hùng vĩ và thơ mộng ấy, tác giả cảm thấy vui buồn lẫn lộn. đấy là mặt trận ác liệt xưa kia, ta thắng lớn, nhưng kể sao cho hết những hi sinh mất mát với bao giáo gãy, xương khô. Trời nước, lau lách như gợi lại chuyện cũ, khiến cho người thời điểm ngày hôm nay không tránh khỏi động lòng tiếc nuối, xót thương cho bao nhân vật đã khuất. Ở đoạn thơ này, ta thấy một nỗi buồn cao đẹp qua những câu thơ có âm ‘hưởng trầm lắng, với điệu cảm khái:

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu

Sau này, Nguyễn Trãi khi thăm cảnh Bạch Đằng cũng có thể có nỗi buồn tương tự.

Trong bài Cửa biển Bạch Đằng, nhà thơ cũng thấy dáng núi dường như vẫn còn đó in dấu vết thất bại của quân địch, cũng bâng khuâng nhìn dòng nước trôi mà hoài cổ:

Ngạc chặt kình băm non lởm chởm;

Giáo chìm gươm gãy bãi tầng tầng…

Dòng sông tìm bóng dạ bâng khuâng.

Tuy vậy, cảm hứng chính của Bài phú sông Bạch Đằng là sự việc ngợi ca chiến công oanh liệt của dân tộc ta trên dòng sông lịch sử dân tộc này. Từ những câu thơ trữ tình ở đoạn trên, đến đoạn hai, tác giả chuyển sang những câu thơ tự sự mượn lời những bô lão – những người đã từng tận mắt chứng kiến và tham gia trận Bạch Đằng kể lại. Nếu như phần đầu là lời của khách thì đoạn hai là lời của những bô lão.

Sự xuất hiện của họ làm cho việc miêu tả chiến trận thêm sinh động, đồng thời việc chuyển ý được tự nhiên. (tuy nhiên, ai cũng cũng biết dẫu lời của khách hay lời của những bô lão cũng là lời của tác giả). những bô lão tiếp chuyện khách với từ đại diện thay mặt cho nhân dân địa phương.

Họ tôn kính khách và tự hào kể lại trận chiến năm xưa. Mở đầu, những bô lão trình làng cho khách biết: đấy là nơi chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã và củng là bãi đất xưa Ngô chúa phá Hoang Thao. Bằng hai câu dài (mỗi câu 12 âm tiết), tác giả tạo được không khí trang nghiêm, đĩnh đạc làm nền cho việc miêu tả chiến trận ở phần tiếp theo. Trận thuỷ chiến được khắc họa thật cô đọng, với những câu thật cô đọng, với những câu ngắn từ 4 đến 6 âm tiết:

Thuyền bè muôn đội,

Tinh kì phấp phới.

Tì hổ ba quân,

Giáo gương sáng chói….

Ánh nhật nguyệt chừ phải mờ

Bầu trời đất chừ sắp đổ.

bằng phương pháp ngắt uyển chuyển, bằng lối đối ngẫu ngặt nghèo, bằng một loạt hình động không khí trận mạc quyết liệt trên sông. Người đọc rất có thể tưởng tượng khá rõ sự phần đông của lực lượng tham chiến, lẫn khí thế quyết chiến của hai bên và sự quyết liệt, dữ dội của một trận đánh mà cả hai đều ngang tài, ngang sức (Trận đánh thư hùng chưa phân – chiến luỹ Bắc Nam chống đối), rất có thể làm thay đổi cả vũ trụ (làm cho mặt trăng, mặt trời phải mờ đi, trời đất phải đổi).

sau thời điểm miêu tả thế trận giao tranh ác liệt, những bô lão nhận xét về Điểm sáng của mỗi bên tham chiến. Kẻ địch thì có lực lượng hùng mạnh, lại thêm mưu kế gian xảo (Tất Liệt thế cường – Lưu Cung chước đối). Và nhất là chúng có thừa sự kiêu ngạo của kẻ đã từng tung vó ngựa thôn tính nhiều vương quốc từ Á sang Âu. Những tưởng tung roi một lần là rất có thể: Quét sạch Nam Bang bốn cõi. Còn ta, trước hết, đấy là trận đánh đấu chính nghĩa, vì chính nghĩa nên thuận với lẽ trời (trời cũng chiều người).

Trong quan niệm của thân phụ ông ta xưa, trời khi nào thì cũng công minh, chính trực, đứng về phía chính nghĩa, trừng phạt kẻ bạo tàn. Thêm vào đó, ta lại có ĐK tự nhiên hiểm yếu (Trời đất cho nơi hiểm trở), lại có người tổ chức lãnh đạo kiệt xuất với đường lối phương án, chiến lược đứng đắn. Do đó, địch thua nhục nhã và ta đã thắng vang dội. Nước sông tuy chảy hoài từ đó tới nay, trải qua bao tháng năm nhưng cái nhục ấy vẫn không rửa nổi.

Ở đây, Trương Hán Siêu dẫn tích bên Tàu (Tào Tháo thua trận ở Xích Bích; Bồ Kiên với hàng trăm vạn quân bị thất bại ở Hợp Phì) để nói về những trận đánh trên Bạch Đằng giang từ thời Ngô Quyền đến Trần Hưng Đạo. những bô lão không nói nhiều đến phía quân ta chỉ nhấn mạnh lòng biết ơn sâu nặng: Tái tạo công lao – Nghìn đời mệnh danh cũng đủ cho những người đọc cảm nhận một cách thâm thúy tầm vóc to lớn của thắng lợi Bạch Đằng trong sự nghiệp bảo vệ giang sơn gấm vóc của quân dân đời Trần.

Điều đáng lưu ý, khi nói về quân địch, những bô lão nhấn mạnh vào yếu tố tinh thần. Rõ ràng, lời những bô lão có ý nghĩa thâm thúy, sẵn sàng dẫn đến những lời bình ở phần tiếp theo:

Những người bất nghĩa tiêu vong,

Nghìn thu chỉ có nhân vật lưu danh.

Lời bình này trở thành chân lí của muôn đời, sông mái cùng Bạch Đằng giang hùng vĩ. Ở đây cũng như phần đầu, thời hạn và không khí được tác giả thể hiện xen kẹt với nhau. Xưa và nay, không khí và thời hạn dường như cũng rất được tái hiện làm cho mẩu chuyện tránh được sự tẻ nhạt, đơn điệu; và luôn luôn sinh động thú vị người đọc. thời đại này, người ta thường gọi cách thể hiện này là thẩm mỹ đồng hiện.

Tiếp theo lời những bô lão, khách cũng vui vẻ nối tiếp lời ca kết thúc bài phú. Lời của khách đó là phần tổng kết cố tác dụng bổ sung update, đính chính những nhận định mà những bô lão đã trình diễn ở trên (về nguyên nhân của thắng lợi). Với tâm trạng hân hoan, khách vừa tôn vinh công lao to lớn của những vị nhân vật đời Trần, vừa bày tỏ niềm tin vào sức sống mãnh liệt và tương lai tươi sáng của giang sơn, Trong số đó, đặc biệt quan trọng nhấn mạnh tới những yếu tố đức cao của dân tộc. Sự nhìn nhận của khách về thắng lợi cố chiều sâu triết lí. Sức mạnh của non sông giang sơn không phải ở địa thế hiểm trở mà trước hết ở con người (Giặc tan muôn thuở thanh thản – Bởi đâu đất hiểm, cốt mình đức cao).

đấy là một bài phú có bố cục ngặt nghèo, nhịp điệu thay đổi linh hoạt phóng khoáng, lời văn cô đọng, dồi dào cảm xúc, khi thì xót thương nhớ tiếc, khi thì vui sướng tự hào. Tác giả lại rất xuất sắc phân thân thành những nhân vật không giống nhau để vừa kể vừa phụ họa thêm… làm cho bài phú giàu chất thơ khiến cho người đọc xúc động tự hào về non sông giang sơn hùng vĩ, về chiến công lừng lẫy và đường lối giữ nước tài tình của quân dân nhà trần mà cũng là của dân tộc ta bảy thế kỉ trước.

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 2

Trương Hán Siêu là một nhân vật lớn đời Trần. Ông tên chữ Thăng Phủ, quê ở làng Phúc Am, huyện An Khánh, Ninh Bình. Trương Hán Siêu lúc trẻ làm môn khách của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, tham gia cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai và thứ ba.

Ông làm quan trải qua bốn triều vua Trần (Anh Tông, Minh Tông, Hiến Tông, Dụ Tông). Trương Hán Siêu là một người học vấn uyên bác, thông hiểu thâm thúy đạo Nho, đạo Phật, lại giàu lòng yêu nước và có nhiều công lao so với triều Trần, vì vậy ông được những vua Trần tôn kính, xem như bậc thầy.

Năm 1308, vua Trần Anh Tông phong ông làm Hàn Lâm học sĩ. Đời Minh Tông ông giữ chức Hành khiển. Đời Trần Dụ Tông, năm 1339, ông làm Hữu ti Lang trung ở Môn hạ. Đời Trần Dụ Tông đổi sang Tả Tư Lang kiêm chức Kinh Lược sứ ở Lạng Giang, năm 1345 ông được thăng chức Gián nghị Đại phu tham chính vì sự. Ông được vua Dụ Tông sai cùng với Nguyễn Trung Ngạn hợp soạn bộ “Hoàng Triều Đại Điển” và bộ “Hình Luật Thư”. Năm 1351, ông được phong Tham tri chính vì sự.

Năm 1353, ông lãnh chiếu chỉ ra trấn nhậm Hoá Châu (Huế), sai người xây thành đắp luỹ, lập kế chống quân Chiêm. Năm 1354, ông cáo bệnh xin nghỉ nhưng trên đường về Bắc còn chưa kịp đến nhà thì mất, sau được truy tặng tước Thái bảo, Thái phó và cho phối thờ ở Văn Miếu, Thăng Long.

sau thời điểm mất, Trương Hán Siêu được truy tặng chức Thái phó và được đưa vào thờ tại Văn Miếu ngang với những bậc hiền triết xưa. Trong lịch sử dân tộc tư tưởng Việt Nam vào giai đoạn nửa sau thế kỷ XIV nảy sinh cuộc tranh giành vị trí, tác động giữa Nho giáo và Phật giáo mà Trương Hán Siêu được xem như là người trước tiên lên tiếng phê phán đạo Phật, mở đường cho Nho giáo tiến lên.

Ông còn để lại bốn bài thơ và ba bài văn “Dục Thuý sơn khắc thạch” , “Linh TẾ Tháp ký”, ”Khai Nghiêm tự bi”, ”Bạch Đằng giang phú”,… Trong thơ văn cổ Việt Nam có một trong những tác phẩm lấy đề tài sông Bạch Đằng nhưng”Bạch Đằng giang phú” được xếp vào hạng siêu phẩm. Chưa rõ Trương Hán Siêu viết “Bạch Đằng giang phú”vào năm nào, nhưng qua giọng văn cảm hoài “Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá-Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”, ta rất có thể đoán định được, bài phú này chỉ rất có thể xây dựng và hoạt động sau thời điểm Trần Quốc Tuấn đã mất, tức là vào khoảng 1301-1354.

“Bạch Đằng Giang phú” là một siêu phẩm trong văn chương cổ Việt Nam. Về mặt thẩm mỹ, đấy là tác phẩm thể hiện đỉnh cao của tài hoa viết phú. Về nội dung tư tưởng, Bạch Đằng Giang phú là áng văn tràn trề lòng yêu nước, tráng chí chất ngất, cùng tinh thần tự hào dân tộc và hàm chứa một triết lý lịch sử dân tộc thâm thúy khi nhìn nhận nguyên nhân thành công của dân tộc trong sự nghiệp đánh giặc giữ nước.

“Bạch Đằng giang phú” được viết bằng chữ Hán. Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Đổng Chi, Bùi Văn Nguyên… đã dịch khá thành công áng văn này. Ở Trương Hán Siêu, hành vi ứng xử nổi trội nhất, in đậm vào sử sách, là thái độ thân thiện thiên nhiên, cách ông nhìn ngắm thiên nhiên tạo vật. Về điều này, nếu nói Trương Hán Siêu gắn bó với cảnh trí của giang sơn thì không tồn tại gì sai nhưng hình như vẫn chưa đủ.

Nhà thơ nhà văn Việt Nam xưa nay rất ít người thờ ơ trước vẻ đẹp của giang sơn gấm vóc: “Nước biếc non xanh thuyền gối bãi/Đêm thanh nguyệt bạc khách lên lầu” (Nguyễn Trãi). Trương Hán Siêu cũng thế thôi. tuy vậy với ông, trong tình yêu thiên nhiên hình như còn tồn tại một điều gì khác hơn, một khao khát thường trực muốn chiếm lĩnh trái đất tự nhiên, phân biệt cho hết mọi tri thức lịch sử dân tộc – xã hội ẩn ngầm trong ngoại giới. Như chính ông phô bày trong vai một “người khách” ở bài Bạch Đằng giang phú, hầu như cả một đời, ông đã coi lẽ sống của tôi là ngược xuôi tìm về mọi danh lam thắng cảnh:

“Khách có kẻ,

Giương buồm giong gió khơi vơi;

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên, Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt;

Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt

Nơi có người qua đâu mà chẳng biết.

Đầm Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ đã nhiều

Mà tráng chí tứ phương vẫn còn đó tha thiết…”

Cũng rất có thể nghĩ đấy mới chỉ là những lời tâm niệm của Trương Hán Siêu bởi những địa danh nói trên đều là điển cố trong văn liệu, ông được đọc qua sách vở, hay là trải qua sách vở mà tìm về chúng chứ chưa chắc đã một lần ghé thăm. tuy vậy cũng vì vậy, thiên nhiên như cái đích tìm kiếm của ông dường như có mang một hàm nghĩa thâm thúy: đấy là nơi triệu tập mọi trải nghiệm văn hóa truyền thống của con người, và cũng là chứng tích để con người nhìn xa vào lịch sử dân tộc.

Vẫn trong bài phú về sông Bạch Đằng, tiếp theo mấy câu vừa dẫn, ông liền bày tỏ ý nguyện bắt chước “thú tiêu dao” của Tử Trường tức Tư Mã Thiên – nhà viết sử nổi tiếng của Trung Quốc, trước lúc bắt tay cầm bút đã đi khắp mọi nơi đầu sông cuối bể nhằm mục đích nuôi dưỡng tình cảm và thu nhận kiến thức và kỹ năng.

Ta để ý nếu ở phần trên, những địa danh thực ra đều là ảo – địa danh trong điển tích, không phải trong thực tiễn – thì đến đây mới là địa danh thực. Nhà thơ đưa ra một chiếc tên Bạch Đằng chưa hề có trong số pho sách kinh điển nhưng lại hiển hiện trước mắt với toàn bộ sức thuyết phục của những chiến công vang dội của nó.

Bạch Đằng giang phú ú là một bài phú lưu thủy, người viết cốt mô tả ý tưởng một cách phóng khoáng, tuôn chảy, không thật chú trọng gò gẫm bằng trắc đối xứng và hiệp vần. Nhưng cấu trúc bài phú cũng là cả một dụng công. Bằng sự phân vai khôn khéo giữa “khách” và “bô lão” trong thẩm mỹ biểu thị để tạo ra sự đồng hiện về thời hạn, bằng phương pháp chuyển đoạn thần tình trong tâm trạng người trần thuật từ bâng khuâng hoài cổ sang cảm xúc bồng bột của người đang tận mắt chứng kiến sự việc tiếp tục, bằng thẩm mỹ sắp xếp ngôn từ gây âm hưởng đa dạng chủng loại, vừa khoan thai thoắt đã trở nên gấp gáp, rồi lại trở lại khoan thai, và cả bằng sự sinh động của nhịp điệu… mấy trăm năm qua bài phú đã có được trọn vẹn tâm hồn người đọc.

đặc biệt quan trọng, rất nhiều những bậc tự xem là tri âm tri kỷ có thiên hướng muốn đón nhận toàn bộ hình tượng thẩm mỹ của bài phú như những đường nét khắc họa chân thực quang cảnh chiến trận Bạch Đằng. Nếu để ý ta sẽ thấy bức tranh đằng đằng sát khí của trận Bạch Đằng còn là một đối cực nữa của một bức tranh thủy mạc lặng tĩnh mà tác giả vẽ lên, như đã dẫn ở một phần trước:

Thiệp Đại Than khẩu / tố Đông Triều đầu,

Để Bạch Đằng giang / thị phiếm thị phù.

Tiếp kình ba ư vô tế;

Trám diêu vĩ chi tương mâu.

Thủy thiên nhất sắc / phong cảnh tam thu

Chử địch ngạn lô / sắt sắt sâu sâu

Chiết kích trầm giang / khô cốt doanh khâu

Thảm nhiên bất lạc / trữ lập ngưng mâu

(Qua cửa Đại Than / ngược bến Đông Triều,

Đến sông Bạch Đằng / nổi trôi mặc chèo.

Bát ngát sóng kình muôn dặm/

Xanh xanh đuôi trĩ một màu.

Nước trời một sắc / phong cảnh ba thu

Sông chìm giáo gãy / gò đầy xương khô

Buồn vì cảnh thảm / đứng lặng giờ lâu

Đây lại là đối cực động-tĩnh giữa hiện tại và quá khứ. Đối cực này đã khiến cho người đọc như rơi vào trạng thái mơ màng, bâng khuâng, trong những khi đuổi theo cái nỗ lực “đi tìm thời hạn đã mất” của tác giả. Ta chợt tự hỏi: thiếu hiểu biết giữa hiện hữu thứ nhất (thực tại tĩnh lặng trước mắt mà cũng là một hụt hẫng trong tâm trạng) và hiện hữu thứ hai (thực tại sống động trong tiềm thức mà cũng là một miên viễn của tưởng tượng) thì hiện hữu nào mới là có thật? Sự vấn vương ở đây có chút gì đó làm lòng ta nặng trĩu khi nghĩ đến dòng chảy của thời hạn và thói vô tình dễ quên của người đời.

Nói cách khác, những âm hưởng trữ tình đối lập ở trong tác phẩm đã tạo ra một ngân vang sâu thẳm và ngân vang này đó là triết lý: sự sống là một tiếp biến không ngừng không nghỉ, cái đang trình làng và cái đã đi vào vĩnh cửu cứ đan quyện lấy nhau, mà cái yếu tố có kỹ năng kết nối tạo ra sự sự đan quyện ấy, làm cho sợi dây chuyền vô hình nghiệt ngã của thời hạn có những lúc tưởng như bị đảo ngược: hiện tại không hẳn đã trôi về quá khứ toàn bộ, mà có phần nào đó còn trôi theo chiều trái lại, còn tồn tại “dấu vết lưu lại” với hậu thế – cái yếu tố ấy là con người, được quyết định bởi con người:

– Trời đất đưa ra nơi hiểm trở,

Bậc anh tài tính cuộc tồn an

– Giặc tan muôn thuở thăng bình,

Bởi đâu đất hiểm, cốt mình đức cao

Nhìn trở lại toàn bộ bài phú, thẩm mỹ phối trí thời hạn và không khí của Trương Hán Siêu đã đạt đến chỗ thần tình. Nhà thơ đưa không khí Bạch Đằng từ một viễn cảnh trải rộng và hết sức mênh mông đến với cận cảnh của một trận thủy chiến dữ dội, và sau cùng dồn vào trong 1 tiêu điểm là vị trí nội tâm ở trong phòng lãnh đạo quân sự quyết định sự thắng bại của chiến cuộc, đồng thời cũng đó là đang từ một không khí hiện thực ông quay trở về với không khí hồi cố, không khí tâm tưởng, cùng theo đó, thời hạn thẩm mỹ cũng đi lùi từ hiện tại về quá vãng.

Vậy mà cảm hứng của người đọc lại không xẩy ra đẩy lùi bởi dòng hoài niệm, trái lại tiếp nhận nó như chính cái đang trình làng trước mắt mình. Thủ pháp mờ ông chồng giữa hai thời đoạn cách quãng trên quang cảnh một con sông, thủ pháp hoán đổi điểm nhìn linh hoạt của tác giả… đã thêm phần hóa giải tâm trạng hoài cổ của bài phú, tạo ra một tư tưởng cân bằng và gây hứng thú thâm thúy trong cảm xúc thẩm mỹ và làm đẹp.

Tóm lại, bằng lượng thông tin đa nghĩa, những ẩn ngữ phong phú đọng lại phía sau ngôn từ, Bạch Đằng giang phú đã gợi lên được nhiều tiếng nói cùng một lúc trong cảm nhận nhiều chiều của người đọc. Sự dồn nén thẩm mỹ của bút pháp Trương Hán Siêu quả đang đi tới một trình độ bậc thầy.

Trương Hán Siêu là một danh nhân nổi tiếng của mảnh đất Trường Yên – Ninh Bình, một chứng nhân rõ rệt cho truyền thống lâu đời văn hóa truyền thống lâu lăm của vùng đất văn vật này. Nhưng ông lại cũng là một nhân vật có tầm thước toàn quốc, một người con ưu tú của văn hóa truyền thống Thăng Long dưới triều đại Trần. Ông xứng đáng được xếp vào hàng danh nhân tôn vinh ở Văn miếu Văn Miếu Quốc Tử Giám như nhà Trần đã từng “liệt hạng” xưa kia, tuy nhiên ông không hề có mảnh bằng nào trải qua thi cử.

Điều đó cũng nói lên rằng triều đại Trần có sức năng động lớn vì nó biết chuộng thực học, biết lựa chọn tài năng theo những tiêu chuẩn thực tiễn. Bỏ qua mọi thứ phù danh, với những người như Trương Hán Siêu, nhà Trần đã hiểu cách thức làm cho mình trở thành bất tử.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 3

Tình yêu thiên nhiên, cảnh vật non sông gấm vóc quê nhà vốn không phải là một đề tài mới mẻ. trong số trang thơ đã có rất nhiều những nhà văn, nhà thơ thể hiện rất thành công đề tài này. Nhưng ở trong những tác phẩm thơ văn thì những nhà văn, nhà thơ lại thể hiện với những sắc thái trọn vẹn mới mẻ, với những đối tượng người tiêu dùng miêu tả, sắc thái miêu tả trọn vẹn không giống nhau, mang đặc trưng riêng của phong thái mỗi nhà thơ.

Cũng viết về cảnh sắc của thiên nhiên đất trời, nhà thơ Trương Hán Siêu đã thể hiện tình yêu cũng như niềm tự hào trước vẻ đẹp của giang sơn, mà đối tượng người tiêu dùng ở đấy là con sông lịch sử dân tộc, con sông hào hùng của dân tộc Việt Nam, con sông Bạch Đằng. Tình yêu ấy, niềm tự hào ấy ở trong phòng thơ được thể hiện rõ rệt qua bài phú “Phú sông Bạch Đằng”.

Khi khi đã giành được độc lập, vua quan thời hậu Trần chỉ biết đắm mình trong cuộc sống thường ngày hưởng lạc, ăn chơi trác táng mà không hề đoái hoài đến việc dân, việc nước. Trước tình trạng ấy, Trương Hán Siêu đã vô cùng đau lòng, ông đã quyết định đi nghêu du sơn thủy. Và trong một du ngoạn sông Bạch Đằng, con sông lịch sử dân tộc mà quân dân nhà Trần đã hai lần đại phá quân Nguyên – Mông làm cho chúng thất bại thảm hại trên dòng sông này.

Vì vậy mà con sông này như một chứng nhân lịch sử dân tộc, nơi tận mắt chứng kiến những thăng trầm của quân dân Đại Việt. nghêu du trên con sông lịch sử dân tộc ấy đã khơi gợi cho Trương Hán Siêu biết bao nhiêu cảm xúc hào hùng của một thời kì lịch sử dân tộc. Đồng thời cũng dâng lên niềm tự hào về những chiến công hiển hách của ông thân phụ ta đời trước. Trong niềm cảm khái đó, Trương Hán Siêu đã viết lên bài “Phú sông Bạch Đằng”.

“Khách có kẻ:

Giương buồm giăng gió chơi vơi

Lướt bể chơi trăng mải miết

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên, Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt”

Trương Hán Siêu đã thể hiện sự cảm khái trước con sông lịch sử dân tộc, khi chiến đấu nó là con sông nhân vật, nhưng vào thời bình lại là một con sông hài hòa và hợp lý với dòng chảy lặng lẽ, vẻ đẹp ấy tuy bình dị nhưng lại vô cùng thu hút so với một người khách thưởng ngoạn như nhà thơ.

Trong không khí rộng của dòng sông ấy, tác giả nhớ đến những người xưa “Giương buồm giăng gió mải miết”, đó là những cuộc phưu lưu đầy kì thú khi bơi thuyền chơi trăng, hay những người “Lướt bể chơi trăng mải miết”, đó là cuộc sống thường ngày đầy tự tại của những con người thích phiêu du, cuộc sống thường ngày “sớm gõ thuyền”, “chiều lần thăm”, những địa danh như Nguyên, Tương, Vũ Huyệt đều là những địa danh của Trung Quốc.

“Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt

Nơi có người đi đâu chẳng biết

Đầm Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều

Mà tráng khí bốn phương còn tha thiết”

Tác giả đã gợi lại những con người mang trí phiêu lưu, thưởng ngoạn, và những địa danh nêu ra trong bài phú cũng là địa danh quen thuộc. Tuy ở những nơi quen thuộc đó nhưng người khách du ngoạn vẫn rất có thể tìm được những thú vui cũng như đối tượng người tiêu dùng để làm mày mò, cái chí tung hoành vẫn tha thiết “Mà tráng khí bốn phương còn tha thiết”.

không những nêu và mệnh danh những con người có chí thưởng ngoạn, nghêu du mà Trương Hán Siêu còn thể hiện tình yêu quê nhà giang sơn cũng như niềm tự hào về truyền thống lâu đời hào hùng của dân tộc bằng những vần thơ tha thiết nhất:

“Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều,

Đến sông Bạch Đằng, thuyền bơi một chiều

Bát ngát sóng kình muôn dặm

Thướt tha đuôi trĩ một màu

Nước trời một sắc, phong cảnh ba thu”

Nếu như ở trên nhà thơ viết về những địa danh của Trung Quốc trải qua những chuyến kì thú của những vị khách xưa, thì hình Hình ảnh của con sông Bạch Đằng lại được gợi ra trong niềm tự hào, tình yêu tha thiết nhất. Nhà thơ đã mô tả lại quy trình mà mình rất có thể đến được con sông Bạch Đằng này.

Đó là qua cửa của Đại Than, và ngược dòng bến Đông Triều. Đông Triều và Đại Than đều là tên của những địa danh thuộc tỉnh TP Quảng Ninh, nó là con đường dẫn nhà thơ đến với sông Bạch Đằng lịch sử dân tộc “Đến sông Bạch Đằng, thuyền bơi một chiều”, khi tới dòng Bạch Đằng dòng nước chảy xuôi và êm đềm hơn rất nhiều, xa xa đó là những con sóng kình, những con sóng này nối đuôi nhau dài đến “muôn dặm”, và trong sự cảm nhận ở trong phòng thơ thì những con sóng này còn mang những hình dạng rất không giống nhau “Thướt tha đuôi trĩ một màu”. Và cảnh sắc trên dòng sông cũng thuộc hàng kì vĩ “Nước trời một sắc, phong cảnh ba thu”.

“Bờ lau san sát, bến lác vắng tanh

Sông chìm giáo gãy, gò đầy xương khô

Buồn vì cảnh thảm, đứng lặng giờ lâu

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”

Khung cảnh dữ dội, oai hùng trên sông Bạch Đằng ngày ấy, lúc này khi độc lập đã giành được thì con sông dường như trở nên lặng lẽ hơn, thậm chí còn tồn tại chút gì đó vắng tanh, hoang vắng, khung cảnh ven bờ thì um tùm bởi cỏ lau “Bờ lau san sát, bến lác vắng tanh”, nhà thơ bỗng man mát buồn vì khung cảnh vắng tanh, hoang sơ đó “Buồn vì cảnh thảm, đứng lặng giờ lâu”, tâm trạng buồn xen lẫn chút nuối tiếc làm cho nhà thơ đứng lặng người ra hồi lâu.

Sự yên lặng đó như để tưởng nhớ về, hoài niệm về quá khứ đã xa, đó là cái quá khứ hào hùng của nhân dân Đại Việt khi chống quân Nguyên – Mông: “Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá”, đó đó là sự việc hồi cố về việc oai hùng, uy lực ở trong phòng thơ trước chặng đường lịch sử dân tộc dữ dội nhưng đầy sức mạnh oai nghiêm đó. thời hạn vô tình trôi mà làm phai mờ đi những dấu vết của lịch sử dân tộc, dấu vết của một thời đại nhân vật trên dòng sông Bạch Đằng huyền thoại đó: “Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”.

“Thuyền bè muôn đội, tinh kì phấp phới

Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói

Trận đánh được thua chửa phân

Chiến lũy Bắc Nam chống đối”

Vẫn trong dòng hồi tưởng về quá khứ đấu tranh oai hùng của dân tộc, nhà thơ Trương Hán Siêu đã mô tả lại một cách chân thực không khí dữ dội khi chiến đấu, đó là sự việc hùng hậu của những thuyền bè chiến đấu “thuyền bè muôn đội”, và cùng với đó là những lá cờ tinh kì tung bay phấp phới trên đỉnh mỗi con thuyền, mỗi chiếc bè”tinh kì phấp phới”.

Đó là đội quân tinh nhuệ của ta với tinh thần chiến đấu hừng hực cùng ánh sáng chói của những đao gươm “Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói”. Và trận đánh đấu trình làng trong khung cảnh ác liệt nhất lúc hai bên giao chiến cân tài ngang sức, chưa phân thắng bại sau cùng “Trận đánh được thua chửa phân”.

“Kìa

Tất Liệt thế cường, Lưu Cung chước dối

Những tưởng gieo roi một lần

Quét sạch Nam bang bốn cõi”

Tác giả đã thể hiện được tiếng cảm than “kìa” một cách đầy chế nhạo trước giấc mộng xâm lăng của đội quân Hốt Tất Liệt và Lưu Cung, đó là đội quân Mông Cổ vô cùng tinh nhuệ, uy lực, đội quân được mệnh danh là đi đến đâu thì cỏ không mọc được đến đó, ở đây chúng cũng thể hiện quyết tâm của tôi khi muốn “Quét sạch Nam bang bốn cõi?” và chúng cũng tin chắc vào sức mạnh quân đội hùng hậu khi muốn đánh nhanh, thắng chắc “Những tưởng gieo roi một lần”.

Ở đây, Trương Hán Siêu thể hiện thái độ chế nhạo trước hành vi của bọn Hốt Tất Liệt là thật, nhưng nói về sức mạnh của đội quân tinh nhuệ của đội quân Mông Cổ cũng là thật.

“Thế nhưng

Trời cũng chiều người

Hung đồ hết lối”

Câu thơ thể hiện được sự tự hào, có chút đắc ý ở trong phòng thơ về hành vi chính nghĩa của quân dân Đại Việt, vì “Trời đã chiều lòng người”, sức mạnh của dân tộc ta cùng với sự đồng lòng, thuận tiện của trời đất làm cho bọn cướp nước phải đón nhận kết quả tất yếu, đó là thất bại “Hung đồ hết lối”. Và để thể hiện được thú vui sướng, tự hào trước sức mạnh của dân tộc, Trương Hán Siêu đã so sánh thắng lợi trên sông Bạch Đằng của ta với những thắng lợi lừng lẫy của chính giang sơn xâm lăng chúng ta:

“Khác nào khi xưa

Trận Xích Bích, quân Tào Tháo tan tác tro bay

Trận Hợp Phì, giặc Bồ Kiên trọn vẹn chết trụi”

Như vậy, bài thơ “Bạch Đằng giang phú” của tác giả Trương Hán Siêu đã thể hiện được tình yêu nước, lòng tự hào dân tộc uy lực, đó đó là niềm tự hào trước những chiến công hiển hách, lừng lẫy của quân dân Đại Việt ta. Đồng thời nhà thơ cũng tái hiện được một cách chân thực không khí dữ dội cũng không kém phần hào hùng của quân dân ta trên dòng sông Bạch Đằng, cùng với đó là niềm tự hào về thắng lợi tất yếu của đội quân chính nghĩa và sự thảm bại của đội quân cướp nước.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 4

Mỗi chúng ta, ai cũng thường có cho mình một nơi nào đó để gửi gắm kí ức. những nhà văn, nhà thơ cũng vậy, họ hay chọn cho mình một miền đất hoặc một con sông. Và ở đó bao nhiêu kí thác tâm hồn được vắt ngang qua. Trở lại thế kỉ XIV, văn học trung đại của dân tộc đã có một nhà thơ như vậy. Đó đó là Trương Hán Siêu – nhà thơ nặng lòng với con sông Bạch Đằng oai hùng của lịch sử dân tộc qua văn phẩm nổi tiếng Phú sông Bạch Đằng.

Có lẽ biết bao tâm tư của cả một đời góp sức được ông dồn nén hết thảy vào dòng xoáy chảy bất diệt ấy để tạo ra sự một tác phẩm trở thành đỉnh cao của thơ văn dân tộc. Phú sông Bạch Đằng (tên chữ Hán Bạch Đằng giang phú) được dự đoán xây dựng và hoạt động vào khoảng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên thắng lợi ở trong phòng Trần. Lấy cảm hứng từ một đề tài cũng không hề xa lạ, bởi sông Bạch Đằng đang trở thành thi liệu sáng tác của nhiều nhà thơ như Trần Minh Tông, Nguyễn Sưởng, sau này là Nguyễn Trãi.

Nhưng Trương Hán Siêu trong Phú sông Bạch Đằng đã mang tới biết bao cảm xúc vừa chân thực, thiết tha vừa hoài niệm, xúc động để khơi dậy nên niềm tự hào, lòng yêu nước và xác minh những tư tưởng nhân văn cao đẹp về giá trị con người. Có nhiều ghi chép cho rằng, Trương Hán Siêu sáng tác bài phú này vào thời điểm giang sơn dưới thời hậu Trần (hai vị vua Trần Hiến Tông và Trần Dụ Tông) có dấu hiệu suy thoái.

Vốn là một trọng thần, học vấn uyên thâm, tính tình đức độ, trải qua bốn đời vua Trần, từng được những vua tôn kính và gọi là “thầy”, trước tình trạng giang sơn như vậy, ông cảm thấy chán nản và tự mình nghêu du đây đó. Và điểm đến chọn lựa của ông không đâu khác đó là con sông Bạch Đằng để hoài niệm về một thời vàng son của dân tộc. Có lẽ bởi vậy mà bài phú mới toát lên dư vị pha lẫn của một tâm hồn nghệ sĩ lãng tử, một sử nhân hoài cổ và một nỗi niềm nhân thế thầm kín.

Với đặc trưng cơ bạn dạng của loại phú cổ thể, Phú sông Bạch Đằng có bố cục 4 đoạn (mở, lý giải, phản hồi, kết) và có hình thức đối đáp quen thuộc giữa nhân vật “khách” và nhân vật “những vị bô lão” được tác giả hư cấu. Tuy nhiên, điểm tựa của toàn bộ bài phú là cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “khách” được thể hiện xuyên suốt từ lúc đặt chân tới sông Bạch Đằng Tính đến khi lắng nghe được những lời kể đầy hào hùng về những chiến công trên dòng sông ấy của những vị bô lão.

Vì vậy mà nhiều Review cho rằng cấu tứ của bài phú tương tự một bài thơ hơn là một bài văn tả cảnh, kể việc thường thì. Cứ như vậy, nhân vật “khách” bước ra mang đầy cảm hứng thơ, cảm hứng của một vị khách hải hồ:

Khách có kẻ:

Giương buồm giong gió chơi vơi,

Học Tử Trường chừ thú tiêu dao

Qua hàng loạt những hình Hình ảnh đậm màu ước lệ, có tính phóng đại giương buồm giong gió, lướt bể chơi trăng, sớm gõ thuyền, chiều lần thăm gợi lên cả không khí, thời hạn đều rộng mở. Lại thêm những từ láy chơi vơi, mải miết diễn tả thật đậm nét tâm hồn của một bậc mặc khách, tao nhân đang vi vu cùng với đất trời, thỏa chí mà phóng khoáng, nghêu du. Khách xuất hiện như thể mang theo một giấc mộng hải hồ, đắm mình cùng thiên nhiên.

Kẻ lãng du ấy kéo theo cả hàng loạt những địa danh, những phong cảnh đẹp của Trung Hoa vốn chỉ biết trong sách vở. Nào là Nguyên, Tương, Vũ Huyệt, nào là Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt, Đầm Vân Mộng… nơi có người đi, đâu mà chẳng biết, chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều. Có cả một trình độ hiểu biết sâu rộng hay là phương pháp để đấng mặc khách ấy triển khai khát vọng thỏa cái tráng trí bốn phương vẫn còn đó tha thiết?

Sao cũng phải, bởi trước hết cái tráng trí ấy mang trong mình tâm thức của một bậc thi nhân đầy lãng mạn, ưa thích nghêu du. nên việc học Tử Trường đâu có phải học cách của một sử kí gia, mà là học thú tiêu dao, cái thú thưởng ngoạn để giữa dòng chừ buông chèo không nỡ bỏ qua cảnh đẹp nên thơ, lại thêm mở mang hiểu biết. Nhưng giấc mộng hải hồ ấy chợt thành hiện thực khi chiếc thuyền ngoặt:

Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu

Một lần nữa thủ pháp liệt kê lại đưa chúng ta đến những địa danh khác, nhưng lần này là thực, là thủy lưu dẫn đến sông Bạch Đằng. Và hiện ra trước mắt người nghệ sĩ một Bạch Đằng trong khung cảnh đối lập. Đó là khung cảnh tuyệt sắc của thiên nhiên. Cổ nhân thường nói: “Thi trung hữu họa” quả không sai. Trên trời, dưới nước mênh mông, một Bạch Đằng không lúc nào tĩnh lặng nhưng vẫn hiền hòa, nên thơ: sóng kình muôn dặm/ đuôi trĩ một màu/ nước trời: một sắc/ phong cảnh: ba thu. Bức tranh mở ra hết tầm trên độ rộng, lắng xuống ở độ sâu.

Hai từ láy bát ngát, thướt tha càng làm cho biên độ ấy thêm lớn. Nhưng cảnh thu đi đến hồn thu, cảnh đẹp nhưng đượm buồn. Vì những bờ lau, bến lách vắng tanh, vì những chứng tích năm xưa còn sót lại thật thê thảm. Phải chằng vì vậy mà lòng người có sự thay đổi cảm xúc từ vui, tự hào trở nên u buồn, ảm đạm, ngậm ngùi, thương tiếc cho những giá trị lịch sử dân tộc oai hùng bị mai một trước việc trôi chảy khắc nghiệt của thời hạn. Trước cảnh trí đầy tiêu sơ như vậy, lòng người sao tránh được những cảm khái, ưu tư gợn lòng hoài cổ! tương tự Nguyễn Trãi:

Việc trước quay đầu ôi đã vắng

Tới dòng ngắm cảnh dạ bâng khuâng

(Cửa biển Bạch Đằng)

Nét tâm trạng, cảm xúc ấy là nguyên cớ để nảy sinh cuộc trò chuyện với những vị bô lão ở phần tiếp theo. Cuộc đối thoại này trình làng vừa như một quy ước văn chương vừa như một nhu yếu share, giãi bày để làm thức dậy một quá khứ tưởng đã ngủ yên trong quên lãng. những vị bô lão – người dân địa phương, cũng rất có thể là những nhân chứng lịch sử dân tộc đã trực tiếp tham gia vào chiến trận Bạch Đằng năm xưa, đối đãi “khách” với một thái độ đầy kính trọng, nhiệt thành (hỏi ý ta sở cầu, gậy lê chống trước, thuyền nhẹ bơi sau, vái ta mà thưa). Với tư cách là người trong cuộc, họ đã tái hiện, phục chế lại một bức tranh đã nhuốm màu dâu bể, đã phủ bụi thời hạn.

đấy là nơi chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã

Cũng là bãi đất xưa, thuở trước Ngô chúa phá Hoằng Thao

Đó là hai trận đánh lịch sử dân tộc ghi dấu chiến công oanh liệt, vang dội nhất trên sông Bạch Đằng. Bằng lời kể đậm sắc thái ước lệ, bút pháp cường điệu, sử thi mang cảm hứng vũ trụ thế trận, quy mô trận đánh “thư hùng” trình làng ngang tài, ngang sức, không phân thắng bại:

Đương khi ấy:

Thuyền bè muôn đội, tinh kì phấp phới

Tái tạo công lao, nghìn xưa mệnh danh.

Vua, quân tướng của ta được tôn vinh là “Trùng Hưng nhị thánh”, ” Ngô chúa”, còn quân địch cứ thẳng tên mà gọi, bọn chúng cứ như lũ thiêu thân lao vào lửa, chỉ từ trần trụi những Tất Liệt, Lưu Cung. “Gieo gió gặt bão”, đó là quy luật tất yếu ắt phải nhận của những kẻ huênh hoang, hiếu chiến. Không tự nhiên mà Trương Hán Siêu lại sử dụng điển tích Trung Quốc trận Xích Bích, trận Hợp Phì để so sánh.

Sự tương đương giữa xưa và nay vừa để xác minh chiến công vang dội vừa ẩn ngầm niềm tự hào vô hạn của một giang sơn nhỏ nhỏ nhắn, hay bị coi thường với một giang sơn lớn như Trung Hoa. Tan tác tro bay/ trọn vẹn chết trụi đăng đối lại càng nhấn mạnh đến sự thảm bại của quân địch ôm theo giấc mộng: gieo roi một lần/ quét sạch Nam bang bốn cõi để muôn đời nước sông chảy hoài mà nhục quân thù khôn rửa nổi. Giọng văn khí thế, hùng hồn đã khơi dậy một tinh thần yêu nước, niềm tự hào mãnh liệt trước truyền thống lâu đời oanh liệt, vẻ vang của dân tộc.

điểm vượt trội rất hay của bài phú đó là tại vị trí chiến công trên sông Bạch Đằng không hề bị huyền thoại hóa, mà nó cắt nghĩa được rõ ràng nguyên nhân. Trong lời phản hồi của những vị bô lão, họ đã nhắc tới phép dùng binh trong sách cổ, có ba yếu tố: “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”:

Tuy nhiên: Từ có vũ trụ, đã có giang san

Tiếng thơm còn mãi, bia miệng không mòn

Trời đất cho nơi hiểm trở là Địa. Bởi đại vương coi thế giặc nhàn, đã sẵn sàng mọi con đường tiến lui là Thiên. Nhân tài giữ cuộc điện an là Nhân, là cái tài lớn của kẻ làm tướng thu phục lấy được lòng dân. Trong số đó, vai trò của Nhân là quyết định. Bởi người nhân vật là phải ghi nhận tạo thời thế, chứ không trông chờ vào thời thế. Vì vậy, một lần nữa việc sử dụng điển tích Trung Hoa (hội Mạnh Tân, trận Duy Thủy) càng tôn vinh vai trò của nhân tài là lấy lấy được lòng dân. Nhận thức đầy lý trí ấy lại làm trào dâng lên cảm xúc tiếc thương khi nhớ người xưa.

Một xưa đầy hào khí thì dù đến nay có nước mắt chừ lệ chan thì niềm tự hào vẫn còn đó mãi. Nhưng tiếc thay, nay không bằng xưa nên nước mắt ấy là nỗi xót xa nhân thế bàng bạc hiện ra. Dẫu sao nỗi niềm ấy cũng rất được thay bằng sự nối tiếp nhau qua lời ca của những vị bô lão và khách. Cách kết thúc rất đặc trưng của phú cổ thể, nhưng cái hay là đã được những nhà soạn dịch chuyển thể thành những vần thơ lục bát.

Trong lời ca của tôi, những vị bô lão đem so sánh cái quy luật tự nhiên không thay đổi của Bạch Đằng giang sẽ cuồn cuộn chảy ra biển cũng như quy luật muôn đời của nhân thế là những kẻ bất nghĩa sẽ bị tiêu vong, còn người nhân vật sẽ lưu danh thiên cổ. Lời ca một lần nữa phê phán uy lực quân thù phương Bắc và ngợi ca những nhân vật dân tộc sẽ được lưu danh muôn đời.

Còn khách vẫn mang trong mình một hoài vọng, ngợi ca hai vị thánh quân nhà Trần đã anh minh, có đức cao mới thu phục lấy được lòng dân và tận dụng được đất hiểm để quét sạch quân thù, để giang sơn thanh thản, yên ổn. Đoạn kết đã thể hiện rất thâm thúy tư tưởng nhân văn cao tay. Hai lời ca đều nhấn mạnh đến vai trò to lớn của con người trong lịch sử dân tộc. Điều đó càng khiến cho nhà thơ khao khát có những đấng minh vương cho xã tắc lúc bấy giờ.

xác minh Phú sông Bạch Đằng là đỉnh cao thẩm mỹ của thể phú trong văn học trung đại Việt Nam thật xác đáng. Với lối kết cấu đặc trưng, câu văn, giọng điệu linh hoạt, bút pháp ước lệ, tượng trưng kết thích hợp với lối nói cường điệu, hình tượng nhân vật rực rỡ, bài phú đã thể hiện thâm thúy những hoài niệm về quá khứ của tác giả Trương Hán Siêu.

Qua đó, tác phẩm đã khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc trước những chiến công trên sông Bạch Đằng và ngợi ca truyền thống lâu đời nhân vật quật cường, truyền thống lâu đời đạo lí nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Hơn thế, bài phú đã chuyển tải được tư tưởng nhân văn cao đẹp trong việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người trong lịch sử dân tộc mà điều đó vẫn còn đó tồn tại ý nghĩa đến thời đại này.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 5

Trương Hán Siêu tự là Thăng Phủ, quê ở làng Phúc Am, phủ Yên Khánh, nay thuộc phường Phúc Thành, thị xã Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Ông làm quan suốt bốn đời vua Trần, từ triều đại Trần Anh Tông, Trần Minh Tông, Trần Hiến Tông đến triều đại Trần Dụ Tông. Vì tính tình cương trực và có học vấn uyên thâm nên Trương Hán Siêu được những vua Trần tin cậy và nhân dân kính trọng. sau thời điểm qua đời, ông được thờ ở Văn Miếu, Hà Nội Thủ Đô.

Vào thời kì nhà Trần suy yếu, những vua đời hậu Trần mải mê với thắng lợi của thân phụ ông, chỉ lo ăn chơi, trải nghiệm mà quên khuấy trách nhiệm chấn hưng giang sơn. Trong một dịp du ngoạn Bạch Đằng, một nhánh sông Kinh Thầy đổ ra biển nằm giữa TP Quảng Ninh và TP. Hải Phòng, di tích lịch sử dân tộc lừng danh, nơi quân ta đã hai lần đánh tan quân xâm lược Mông – Nguyên, Trương Hán Siêu vừa nhớ tiếc những bậc nhân vật xưa, vừa cảm khái, tự hào mà viết nên bài Phú sông Bạch Đằng bằng chữ Hán. Tác phẩm này được Review là hay vào số một trong những văn chương thời trung đại.

Nội dung bài Phú sông Bạch Đằng thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc của tác giả trước những thắng lợi lẫy lừng của quân dân nhà Trần trên sông Bạch Đằng, đồng thời mệnh danh truyền thống lâu đời nhân vật quật cường của dân tộc Việt Nam. trải qua việc tôn vinh vai trò và vị trí của con người trong lịch sử dân tộc, tôn vinh đạo lí chính nghĩa, tác phẩm chứa đựng tư tưởng nhân văn thâm thúy. Bài phú vừa chứa đựng chan niềm tự hào dân tộc, vừa thấm thía nỗi niềm hoài cổ, vừa thể hiện triết lí về việc biến thiên và xoay vần của Tạo hoá.

Bài phú là loại phú cổ thể mà Điểm sáng tương tự một bài ca dài, tản văn và vận văn xen kẹt với nhau. Nhân vật khách độc thoại và đối thoại với những vị bô lão bên sông. Hai đoạn thơ lục bát đóng vai trò kết thúc bài phú. Mở đầu bài phú là cảm xúc của nhân vật khách trước khung cảnh hùng vĩ của sông Bạch Đằng.

Đó là cảm xúc dạt dào cảm hứng lịch sử dân tộc của một con người có tâm hồn phóng khoáng, tự do. Nhân vật khách đó là tác giả đã được khách thể hoá trong vai một nghệ sĩ thích nghêu du, yêu mến cảnh sắc thiên nhiên, đồng thời cũng say mê tìm hiểu lịch sử dân tộc oai hùng của dân tộc. Bằng bút pháp khoa trương, cường điệu, tác giả đã nêu bật sở trường nghêu du sơn thuỷ và trình độ hiểu biết, trải nghiệm sâu rộng của nhân vật trữ tình:

Khách có kẻ:

Giương buồm giong gió chơi vơi,

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên, Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt.

Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt,

Nơi có người đi, đâu mà chẳng biết.

Đầm Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều,

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết.

Cái tráng chí bốn phương được thể hiện qua thẩm mỹ liệt kê những địa danh nổi tiếng. Loại địa danh thứ nhất có tính chất ước lệ, tượng trưng lấy trong sử sách Trung Quốc. Tác giả đi thăm những danh lam thắng cảnh này chủ yếu bằng sách vở và trí tưởng tượng của tôi: Nguyên, Tương, Vũ Huyệt, Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt… Loại thứ hai là những địa danh quen thuộc của giang sơn mà tác giả đã từng đặt chân đến như: cửa Đại Than,… bến Đông Triều,… sông Bạch Đằng… Khung cảnh thiên nhiên vùng sông nước Bạch Đằng hiện lên trước mắt tác giả mỗi lúc một rõ rệt:

Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều,

Đến sông Bạch Đằng, thuyền bơi một chiều.

Bát ngát sóng kình muôn dặm,

Thướt tha đuôi trĩ một màu.

Nước trời một sắc, phong cảnh ba thu.

Trở lại mặt trận xưa, nơi ghi dấu bao chiến công hiển hách vào thời điểm cuối ngày thu, tác giả thấy khung cảnh thiên nhiên tuy không tồn tại gì thay đổi nhưng đã đượm vẻ lạnh lẽo, hoang vu, vì vậy mà động lòng hoài cổ:

Bờ lau san sát, bến lách vắng tanh.

Sông chìm giáo gãy, gò đầy xương khô.

Buồn vì cảnh thảm, đứng lặng giờ lâu.

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá,

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu!

thời hạn vô tình, nghiệt ngã đã và đang làm phai mờ những dấu tích lịch sử dân tộc khiến cho lòng người trầm lắng, suy tư. Khách đang đắm chìm trong tâm trạng hoài niệm thì những bô lão từ xa đi tới làm cho khách giật mình sực tỉnh trở về với hiện tại. Trận thủy chiến lịch sử dân tộc trên sông Bạch Đằng năm xưa được những bô lão kể lại cho khách nghe một cách hào hứng.

Nếu như ở đoạn 1, khách đó là tác giả thì ở đoạn 2, những bô lão là hình Hình ảnh tập thể, xuất hiện nhằm mục đích tạo ra vẻ tự nhiên của một cuộc trò chuyện. Đây rất có thể là những người dân địa phương mà tác giả gặp trên đường vãn cảnh, cũng rất có thể là nhân vật tác giả hư cấu để bày tỏ tâm trạng của tôi một cách khách quan hơn.

Bằng thái độ nhiệt tình và hiếu khách, những bô lão kể cho khách nghe về chiến công Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã, về trận Ngô chúa phá Hoằng Thao, là những thắng lợi oanh liệt của quân dân ta trên sông Bạch Đằng. những trận đánh được tái hiện từ thời Ngô Quyền đến thời Trần Hưng Đạo. Điều đó cho thấy thời ấy dân tộc ta luôn luôn phải đương đầu với quân xâm lược phương Bắc và vận nước nhiều lúc lâm nguy, ngàn cân treo sợi tóc.những bô lão kể lại diễn biến của từng trận đánh. Ngay từ trên đầu, quân ta và quân địch đã triệu tập binh sỹ hùng hậu cho một trận đánh quyết tử. thẩm mỹ đối đã nêu bật không khí chiến trận bừng bừng:

Thuyền bè muôn đội, tinh kì phấp phới,

Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói,

Trận đánh được thua chửa phân,

Chiến lũy bắc nam chống đối.

Đó là sự việc đối đầu không những về lực lượng mà còn là đối đầu về ý chí: quân dân ta với lòng yêu nước và sức mạnh chính nghĩa; quân địch thì thế cường với bao mưu ma chước quỷ. Chính vì vậy mà trận chiến trình làng ác liệt:

Ánh nhật nguyệt chừ phải mờ,

Bầu trời đất chừ sắp đổi.

đấy là những hình tượng kì vĩ mang tầm vóc vũ trụ, được đặt trong thế đối lập: nhật nguyệt / mờ, trời đất / đổi, báo hiệu một cuộc thuỷ chiến kinh thiên động địa. Nguyên nhân của cuộc đối đầu quyết liệt ấy đó là mưu mô thâm hiểm của quân xâm lược phương Bắc, cho dù có không giống nhau về thời hạn nhưng thống nhất ở mục đích cướp nước Đại Việt bằng được:

Kìa:

Tất Liệt thế cường, Lưu Cung chước dối.

Những tưởng gieo roi một lần,

Quét sạch Nam bang bốn cõi!

Tác giả chỉ rõ sức mạnh ghê gớm của quân Nguyên – một lực lượng vô cùng tinh nhuệ dưới sự lãnh đạo của Hốt Tất Liệt, đồng thời cũng nhắc lại chuyện thời Ngô Quyền, Lưu Cung tức vua Nam Hán lập chước lừa dối để nhằm mục đích xâm lược nước Nam. Chuyện Bồ Kiên nước Tần khi dẫn quân vào đánh nước Tấn huênh hoang tuyên bố: “Cứ như số quân của ta thì chỉ ném roi ngựa xuống sông cũng ngăn dòng nước lại được”.

Tác giả mượn ý này để nói những đạo quân xâm lược trước đây và hiện nay đều ỷ thế quân đông tướng mạnh, đều ngạo mạn tưởng rằng chỉ một trận đánh là dẹp được bốn cõi, thu phục nước Nam. Nhưng chúng đâu có ngờ sức mạnh “Sát Thát” của quân dân nhà Trần đã được đất trời ủng hộ:

Thế nhưng:

Trời cũng chiều người,

Hung đồ hết lối!

bằng phương pháp sử dụng điển cố và lối nói khoa trương, tác giả đã ngầm so sánh thắng lợi trên sông Bạch Đằng với những trận thuỷ chiến vang dội nhất trong lịch sử dân tộc phương Bắc:

Khác nào khi xưa:

Trận Xích Bích, quân Tào Tháo tan tác tro bay,

Trận Hợp Phì, giặc Bồ Kiên trọn vẹn chết trụi.

Hình Hình ảnh đặc tả tan tác tro bay và trọn vẹn chết trụi nhấn mạnh tính chất quyết liệt của trận chiến và sự thất bại thảm hại của quân giặc. Theo quy luật của trời đất, sau cùng thì người chính nghĩa thắng lợi, còn lũ hung đồ hết lối, chuốc nhục muôn đời:

Đến nay nước sông tuy chảy hoài,

Mà nhục quân thù khôn rửa nổi!

Tái tạo công lao, nghìn xưa mệnh danh.

Hình Hình ảnh: Đến nay nước tuy sông chảy hoài đối lập với hình Hình ảnh Mà nhục quân thù khôn rửa nổi. Câu thơ vừa tả thực, vừa tạo sự liên tưởng so sánh thú vị. Dòng nước cứ mải miết trôi đi, thời hạn qua đi, người xưa cảnh cũ rồi cũng thay đổi nhưng mưu mô xâm lược cùng thất bại của quân thù thì mãi mãi không gì gột rửa nổi. Đó là bài học đắt giá cảnh tỉnh tham vọng xâm lược phi nghĩa. Hình như thì những câu thơ trên cũng xác minh sức mạnh to lớn và niềm tự hào dân tộc thâm thúy của những người thắng lợi.

Thái độ, giọng điệu của những bô lão trong những khi kể về chiến công Bạch Đằng đầy tự hào, tạo cảm hứng phấn khích cho tác giả. Lời kể không dài dòng mà súc tích, cô đọng, tuy khái quát nhưng vẫn gợi lại được diễn biến, không khí của trận đánh một cách sinh động. những câu trong đoạn này tuy dài ngắn không giống nhau nhưng đều mang âm hưởng hào hùng, đanh thép. Sau lời kể về trận chiến là lời phản hồi của những bô lão về thắng lợi trên sông Bạch Đằng, chỉ rõ nguyên nhân ta thắng, địch thua:

Tuy nhiên: Từ có vũ trụ, đã có giang san.

Quả là: Trời đất cho nơi hiểm trở,

Cũng nhờ: Nhân tài giữ cuộc điện an.

Đoạn thơ này nhắc lại ý thức về hòa bình độc lập của giang sơn đã được đưa ra và xác minh trong bài thơ Thần của Lí Thường Kiệt. Một cõi sông núi nước Nam tồn tại độc lập lân cận những vương quốc phương Bắc, điều này đã được phân định rõ ràng trong sách Trời (Tiệt nhiên định phận tại thiên thư).

Quan niệm về mối quan hệ giữa Thiên – Địa – Nhân (Trời – Đất – Người) cũng tiếp tục được xác minh. Trong số đó, trời đất hiểm trở giữ vai trò quan trọng, nhưng chính con người mới là chủ thể trong sự nghiệp giữ nước: Nhân tài giữ cuộc điện an. Con người tạo ra sự thắng lợi ở đấy là những tấm gương trung nghĩa, những tài năng lỗi lạc:

Hội nào bằng hội Mạnh Tân: như vương sư họ Lã,

Trận nào bằng trận Duy Thuỷ: như quốc sĩ họ Hàn.

Kìa trận Bạch Đằng mà đại thắng,

Bởi đại vương coi thế giặc nhàn.

Tiếng thơm còn mãi, bia miệng không mòn.

Việc Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn mở hội nghị tướng sĩ, vương hầu ở bến Bình Than cũng tương tự vương sư Lã Vọng, người đời Ân, đã giúp vua Vũ hội quân những nước chư hầu ở Mạnh Tân và diệt được vua Trụ tàn ác; tựa như bậc quốc sĩ Hàn Tín, người đời Hán, đã giúp Lưu Bang đánh tan quân Tề ở Duy Thuỷ.

Nguồn cội của thắng lợi to lớn ở Bạch Đằng đó là do tài trí sáng suốt của người lãnh đạo. thực sự là sau hai lần thất bại, năm 1287 giặc Nguyên lại kéo sang xâm lược VN. Vua Trần Nhân Tông hỏi Trần Quốc Tuấn: “Giặc đến làm thế nào?”. Hưng Đạo Đại Vương tâu: “trong năm này đánh giặc nhàn”. Cách nhìn nhận thế giặc dễ đánh không phải là thái độ chủ quan mà dựa trên tài thao lược và niềm tin vào sức mạnh toàn dân cùng kinh nghiệm trải qua hai cuộc kháng chiến trước đây. Đó là một câu nói, một rõ ràng của hiện thực đã đi vào văn chương muôn đời, thể hiện được tinh thần, hào khí Đông A và tầm vóc của một dân tộc nhân vật.

Hai bài ca ở đoạn cuối là niềm tự hào về non sông hùng vĩ gắn với những chiến công lịch sử dân tộc và thể hiện quan niệm của tác giả về yếu tố quyết định trong sự nghiệp đánh giặc giữ nước đó là con người. Bài ca đầu là lời phản hồi của những bô lão mang ý nghĩa tổng kết, có giá trị như một tuyên ngôn về chân lí: những kẻ bất nghĩa như Lưu Cung thì tiêu vong, còn những người nhân vật như Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo thì lưu danh thiên cổ:

Sông Đằng một dải dài ghê,

Luồng to sóng lớn dồn về bể Đông

Những người bất nghĩa tiêu vong,

Nghìn thu chỉ có nhân vật lưu danh.

Ở bài ca thứ hai, tác giả mệnh danh tài năng kiệt xuất của những vua nhà Trần đã sáng suốt lãnh đạo tướng sĩ tạo ra sự chiến công oanh liệt trong lịch sử dân tộc giữ nước của dân tộc và một lần nữa xác minh vai trò to lớn và quyết định của con người trong chiến tranh:

Khách cũng nối tiếp mà ca rằng:

Anh minh hai vị thánh quân,

Sông đây rửa sạch mấy lần giáp binh.

Giặc tan muôn thuở thăng bình.

Bởi đâu đất hiểm cốt mình đức cao.

Phú sông Bạch Đằng là đỉnh cao thẩm mỹ của thể phú trong văn học Việt Nam thời trung đại: cấu tứ giản dị và đơn giản mà thú vị, bố cục ngặt nghèo, lời văn linh hoạt, hình tượng thẩm mỹ sinh động mang đậm tính chất triết lí. Ngôn từ vừa trang trọng, hào sảng, vừa ngọt ngào và lắng đọng, sexy nóng bỏng. Tính chất hoành tráng của bài phú thể hiện ở cảm hứng lịch sử dân tộc dạt dào âm vang thắng lợi oanh liệt, ở những chứng tích gắn sát với dòng sông nổi tiếng.

rất có thể coi bài Phú sông Bạch Đằng là tác phẩm tiêu biểu của văn học thời Lí – Trần. Bài phú đã thể hiện lòng yêu nước và niềm tự hào về truyền thống lâu đời nhân vật quật cường và truyền thống lâu đời đạo lí nhân nghĩa sáng ngời của dân tộc Việt Nam.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 6

Trương Hán Siêu là một người có học vấn uyên bác, từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình và có nhiều đóng góp lớn cho hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Những tác phẩm của ông thường thể hiện tình yêu quê nhà, niềm tự hào dân tộc. “Phú sông Bạch Đằng” là một tác phẩm như vậy.

Phú là một thể văn cổ dùng để làm tả cảnh vật, phong tục hoặc tính tình. Phú thường đạm chất trữ tình. Bạch Đằng giang phú của Trương Hán Siêu viết bằng chữ Hán, theo lời phú rất có thể, có vần và đăng đối theo cặp câu thơ tạo ra tính quy phạm rất rõ trong thể phú. Bài mệnh danh con sông lịch sử dân tộc: sông Bạch Đằng.

“Khách có kẻ:

Giương buồm giong gió chơi vơi,

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ huyệt.

Cửu Giang, Ngũ Hồ,

Tam Ngô, Bách Việt.

Nơi có người đi,

Đâu mà chẳng biết.”

“Khách có kẻ” trong “Bạch Đằng giang phú” là Trương Hán Siêu. Ông là một danh sĩ có tấm lòng thật thà, cương trực và một tâm hồn phóng khoáng. “Khách” mang cái thú vui hưởng ngoạn, nghêu du trên con thuyền cùng trăng thăm thú những cảnh đẹp của đất trời. Biết bao nhiêu vùng miền “khách” đã đặt chân đến: “Nơi có người đi, đâu mà chẳng biết”.

Câu thơ thể hiện cái hoài bão được đi khắp bốn phương của “khách”, không ngại những vùng đất xa lạ, kì bí. Đầm Vân Mộng là một thắng cảnh, vậy mà ‘Khách” cũng đã từng qua nhiều cảnh đẹp tương tự thế và mong mỏi được tiếp tục chuyến chu du:

“Đầm Văn Mộng chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết”.

Theo cánh buồm, Trương Hán Siêu đến với con sông Bạch Đằng:

“Qua cửa Đại than, ngược bến Đông triều,

Đến sông Bạch Đằng, bồng bềnh mái chèo”

“Bát ngát sóng kình muôn dặm”

Con sông rộng và dài, mang một vẻ đẹp hùng vĩ. Cảnh núi non, bờ bãi tái hiện cảnh mặt trận một thời:

“Bờ lau san sát.

Bến lách vắng tanh

Sông chìm giáo gãy

Gò đầy xương khô”

Khung cảnh hoang vu với những “bờ lau”, “bến lách”. “Giáo gãy”, “xương khô” – con sổng Bạch Đằng để lại những dấu tích lịch sử dân tộc rợn người. Nhưng đó là những dấu tích oai hùng của lịch sử dân tộc chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta. Mang niềm tự hào, Trương Hán Siêu cũng bày tỏ nỗi niềm tiếc thương những nhân vật đã hi sinh vì giang sơn:

“Buồn vì cảnh thảm

Đứng lặng giờ lâu

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu.”

Những năm tháng của một thời oanh liệt cứ theo những con sóng Bạch Đằng lớp sau xô lớp trước mà trở về:

“ đấy là chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô mã,

Cũng là bãi đát xưa thuở trước Ngô chúa phá Hoàng Thao.

Bạch Đằng một trận giao phong

Hoằng Thao lạc vía, Kiều công nộp đầu

Bạch Đằng một cõi chiến tràng,

Xương bay trắng đất, máu màng đỏ sông”.

Đó là những trang sử vàng chói lọi của dân tộc Việt Nam:

“Ánh nhật nguyệt chừ phải mờ

Bầu trời đất chừ sắp đổi”.

Và con sông Bạch Đằng tồn tại như một chứng nhân lịch sử dân tộc:

“Đến nay sông nước tuy chảy hoài

Mà nhục quân thù khôn rửa nổi”.

Rồi nhà thơ có nhũng chiêm nghiệm, bài học quý giá. Những thắng lợi lấy lừng vẻ vang đó một phần có được là do địa thế, máu chốt quan trọng là nhờ những con người tài năng đã góp sức, hi sinh mình để bảo vệ độc lập dân tộc:

“Quả là trời đất cho nơi hiểm trở

Cũng nhờ: Nhân tài giữ cuộc điện an”.

Trương Hán Siêu đồng thời ngợi ca Hưng Đạo Vương, người nhân vật vĩ đại thuở “bình Nguyên” oanh liệt:

“Kìa trận Bạch Đằng mà đại thắng

Bởi Đại Vương coi thế giặc nhàn”.

Kết thúc bài phú, ông mệnh danh hai vị vua Trần đã có công giữ gìn và bảo vệ giang sơn:

“Anh minh hai vị thánh quân

Sông đây rửa sạch mấy lần giáp binh”

Hai vị “Thánh quân” được nhắc đến ở đấy là Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông, đã lãnh đạo cuộc kháng chiến lần thứ 2 và lần thứ 3 đánh thắng giặc Nguyên – Mông. Họ là những vị vua sáng suốt, anh minh, yêu nước thương dân đã khơi dậy sự đoàn kết, sức mạnh dân tộc để đem lại bài học giữ nước cho muôn đời sau.

Qua bài “Bạch Đằng giang phú”, Trương Hán Siêu mượn hình Hình ảnh con sông Bạch Đằng lưu dấu bao vết tích lịch sử dân tộc oai hùng để thể hiện tình yêu quê nhà giang sơn của tôi. Từ đó, ông bày tỏ niềm tự hào dân tộc, đồng thời như một lời nhắc nhở những thế hệ mai sau phải ghi nhận tiếp nối truyền thống lâu đời thân phụ anh để lại.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 7

Trong văn chương trung đại, thiên nhiên được miêu tả rất nhiều. những nhà văn, nhà thơ tìm về thiên nhiên trong những tâm trạng không giống nhau. Cao Bá Quát đến với thiên nhiên để thể hiện tâm trạng chua xót bất đắc chí. Nguyễn Bỉnh Khiêm thì đến với thiên nhiên để bày tỏ đạo lí thanh cao trước thói đời bon chen danh lợi…

Ở bài Phú sông Bạch Đằng, Trương Hán Siêu đã tìm về thiên nhiên trong một tâm trạng khác. Mở đầu bài phú, nhà thơ đưa người đọc vào trong 1 trái đất hùng vĩ, mênh mông của những Cửu Giang, Ngũ Hổ, Tam Ngô, Bách Việt là những nơi khách đã từng đi qua khách, tỏ ra là một con người có tâm hồn phống khoáng, tư do:

Giương buồm trong gió chơi vơi,

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt:

Khách cũng là một con người đi nhiều, biết rộng:

Đầm Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ củng nhiều,

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết.

Đi nhiều, biết nhiều, nhưng trong thú tiêu dao, khách chỉ học có Tử Trường, tức là Tư Mã Thiên, nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc, từng chu du khắp đất Trung Hoa rộng lớn trước lúc viết bộ sử kí bất hủ. Phải chăng khách nói về việc Tử Trường để bày tỏ tâm hồn đồng điệu của tôi với người xưa. Đi xa, đâu phải chỉ để tiêu dao, ngắm hoa vọng nguyệt, mà quan trọng hơn là tìm về nơi thân phụ ông ta đã lập chiến công to lớn đã làm vẻ vang cho lịch sử dân tộc để chiêm ngưỡng và ngắm nhìn, ngợi ca và suy ngẫm.

Điều này, chứng tỏ vị thế vị khách thật cao đẹp, chí khí thật hào hùng. Người đọc rất có thể nhận thấy vẻ đẹp ấy trong chính lời kể đầy tự hào của khách. Khách nhắc tới nhiều địa danh quen thuộc trong sách vở tàu, chúng cách xa nhau hàng trăm dặm, làm sao rất có thể đi được trong một sớm, một chiều (sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương – Chiều lần thăm Vũ Huyệt – Cửu Giang, Ngũ Hồ – Tam Ngô, Bách Việt).

Đấy chỉ là cách phô diễn ý tưởng có tính chất ước lệ mà thôi. Điều quan trọng là nó đã đưa tới cho những người đọc tuyệt vời khá rõ về những khung cảnh thiên nhiên rộng lớn, thêm phần thể hiện niềm ham thích tự do, phóng khoáng của nhân vật khách. Cảm hứng về cuộc viễn du mở đầu bài phú, thực ra chỉ là sự việc sẵn sàng một không khí thích hợp trước lúc đi vào trái đất hùng vĩ của sông Bạch Đằng lịch sử dân tộc.

tuyệt vời trước tiên mà Trương Hán Siêu đưa tới cho những người đọc là sự việc bề thế rộng lớn và sức sống bền chắc muôn đời của Bạch Đằng giang. Con sông này thật hùng vĩ, bởi rộng bát ngát và dài muôn dặm. Như vậy nó không những là đại giang và còn là trường giang (Bát ngát sóng kình muôn dặm), với bao lớp sóng lớn trùng điệp.

Điều đáng lưu ý là ngoài vẻ thiêng liêng hùng vĩ, sông Bạch Đằng còn tồn tại nét thật êm ả, duyên dáng và thơ mộng: những con thuyền nối đuôi nhau trôi dập dềnh trên sông; đã cuối thu rồi nên nước xanh, trời xanh; hai bên bờ lau lách xào xạc, vắng tanh…

Trước cảnh sông nước hùng vĩ và thơ mộng ấy, tác giả cảm thấy vui buồn lẫn lộn. đấy là mặt trận ác liệt xưa kia, ta thắng lớn, nhưng kể sao cho hết những hi sinh mất mát với bao giáo gãy, xương khô. Trời nước, lau lách như gợi lại chuyện cũ, khiến cho người thời điểm ngày hôm nay không tránh khỏi động lòng tiếc nuối, xót thương cho bao nhân vật đã khuất. Ở đoạn thơ này, ta thấy một nỗi buồn cao đẹp qua những câu thơ có âm hưởng trầm lắng, với điệu cảm khái:

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu

Sau này, Nguyễn Trãi khi thăm cảnh Bạch Đằng cũng có thể có nỗi buồn tương tự. Trong bài Cửa biển Bạch Đằng, nhà thơ cũng thấy dáng núi dường như vẫn còn đó in dấu vết thất bại của quân địch, cũng bâng khuâng nhìn dòng nước trôi mà hoài cổ:

Ngạc chặt kình băm non lởm chởm;

Giáo chìm gươm gãy bãi tầng tầng

Dòng sông tìm bóng dạ bâng khuâng.

Tuy vậy, cảm hứng chính của Bài phú sông Bạch Đằng là sự việc ngợi ca chiến công oanh liệt của dân tộc ta trên dòng sông lịch sử dân tộc này. Từ những câu thơ trữ tình ở đoạn trên, đến đoạn hai, tác giả chuyển sang những câu thơ tự sự mượn lời những bô lão – những người đã từng tận mắt chứng kiến và tham gia trận Bạch Đằng kể lại. Nếu như phần đầu là lời của khách thì đoạn hai là lời của những bô lão. Sự xuất hiện của họ làm cho việc miêu tả chiến trận thêm sinh động, đồng thời việc chuyển ý được tự nhiên.

(tuy nhiên, ai cũng cũng biết dẫu lời của khách hay lời của những bô lão cũng là lời của tác giả). những bô lão tiếp chuyện khách với tư cách đại diện thay mặt cho nhân dân địa phương. Họ tôn kính khách và tự hào kể lại trận chiến năm xưa. Mở đầu, những bô lão trình làng cho khách biết: đấy là nơi chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã và cũng là bãi đất xưa Ngô chúa phá Hoằng Tháo. Bằng hai câu dài (mỗi câu 12 âm tiết), tác giả tạo được không khí trang nghiêm, đĩnh đạc làm nền cho việc miêu tả chiến trận ở phần tiếp theo. Trận thuỷ chiến được khắc họa thật cô đọng, với những câu thật cô đọng, với những câu ngắn từ 4 đến 6 âm tiết:

Thuyền bè muôn đội,

Tinh kì phấp phới.

Tì hổ ba quân,

Giáo gươm sáng chói.

Ánh nhật nguyệt chừ phải mờ

Bầu trời đất chừ sắp đổ.

bằng phương pháp ngắt uyển chuyển, bằng lối đối ngẫu ngặt nghèo, bằng một loạt hình động không khí trận mạc quyết liệt trên sông. Người đọc rất có thể tưởng tượng khá rõ sự phần đông của lực lượng tham chiến, lẫn khí thế quyết chiến của hai bên và sự quyết liệt, dữ dội của một trận đánh mà cả hai đều ngang tài, ngang sức (Trận đánh thư hùng chưa phân – chiến luỹ Bắc Nam chống đối), rất có thể làm thay đổi cả vũ trụ (làm cho mặt trăng, mặt trời phải mờ đi, trời đất phải đổi).

sau thời điểm miêu tả thế trận giao tranh ác liệt, những bô lão nhận xét về Điểm sáng của mỗi bên tham chiến. Kẻ địch thì có lực lượng hùng mạnh, lại thêm mưu kế gian xảo (Tất Liệt thế cường – Lưu Cung chước đối). Và nhất là chúng có thừa sự kiêu ngạo của kẻ đã từng tung vó ngựa thôn tính nhiều vương quốc từ Á sang Âu: Những tưởng tung roi một lần là rất có thể: Quét sạch Nam Bang bốn cõi. Còn ta, trước hết, đấy là trận đánh đấu chính nghĩa, vì chính nghĩa nên thuận với lẽ trời (trời cũng chiều người).

Trong quan niệm của thân phụ ông ta xưa, trời khi nào thì cũng công minh, chính trực, đứng về phía chính nghĩa, trừng phạt kẻ bạo tàn. Thêm vào đó, ta lại có ĐK tự nhiên hiểm yếu (Trời đất cho nơi hiểm trở), lại có người tổ chức lãnh đạo kiệt xuất với đường lối phương án, chiến lược đứng đắn. Do đó, địch thua nhục nhã và ta đã thắng vang dội. Nước sông tuy chảy hoài từ đó tới nay, trải qua bao tháng năm nhưng cái nhục ấy vẫn không rửa nổi.

Ở đây, Trương Hán Siêu dẫn tích bên Tàu (Tào Tháo thua trận ở Xích Bích; Bồ Kiên với hàng trăm vạn quân bị thất bại ở Hợp Phì) để nói về những trận đánh trên Bạch Đằng giang từ thời Ngô Quyền đến Trần Hưng Đạo. những bô lão không nói nhiều đến phía quân ta chỉ nhấn mạnh lòng biết ơn sâu nặng: Tái tạo công lao – Nghìn đời mệnh danh cũng đủ cho những người đọc cảm nhận một cách thâm thúy tầm vóc to lớn của thắng lợi Bạch Đằng trong sự nghiệp bảo vệ giang sơn gấm vóc của quân dân đời Trần.

Điều đáng lưu ý, khi nói về quân địch, những bô lão nhấn mạnh vào yếu tố tinh thần. Rõ ràng, lời những bô lão có ý nghĩa thâm thúy, sẵn sàng dẫn đến những lời bình ở phần tiếp theo:

Những người bất nghĩa tiêu vong,

Nghìn thu chỉ có nhân vật lưu danh.

Lời bình này trở thành chân lí của muôn đời, sống mái cùng Bạch Đằng giang hùng vĩ. Ở đây cũng như phần đầu, thời hạn và không khí được tác giả thể hiện xen kẹt với nhau. Xưa và nay, không khí và thời hạn dường như cũng rất được tái hiện làm cho mẩu chuyện tránh được sự tẻ nhạt, đơn điệu; và luôn luôn sinh động thú vị người đọc. thời đại này, người ta thường gọi cách thể hiện này là thẩm mỹ đồng hiện.

Tiếp theo lời những bô lão, khách cũng vui vẻ nối tiếp lời ca kết thúc bài phú. Lời của khách đó là phần tổng kết có tác dụng bổ sung update, đính chính những nhận định mà những bô lão đã trình diễn ở trên (về nguyên nhân của thắng lợi). Với tâm trạng hân hoan, khách vừa tôn vinh công lao to lớn của những vị nhân vật đời Trần, vừa bày tỏ niềm tin vào sức sống mãnh liệt và tương lai tươi sáng của giang sơn, Trong số đó, đặc biệt quan trọng nhấn mạnh tới những yếu tố đức cao của dân tộc.

Sự nhìn nhận của khách về thắng lợi cố chiều sâu triết lí. Sức mạnh của non sông giang sơn không phải ở địa thế hiểm trở mà trước hết ở con người (Giặc tan muôn thuở thanh thản – Bởi đâu đất hiểm, cốt mình đức cao).

đấy là một bài phú có bố cục ngặt nghèo, nhịp điệu thay đổi linh hoạt phóng khoáng, lời văn cô đọng, dồi dào cảm xúc, khi thì xót thương nhớ tiếc, khi thì vui sướng tự hào. Tác giả lại rất xuất sắc phân thân thành những nhân vật không giống nhau để vừa kể vừa phụ họa thêm… làm cho bài phú giàu chất thơ khiến cho người đọc xúc động tự hào về non sông giang sơn hùng vĩ, về chiến công lừng lẫy và đường lối giữ nước tài tình của quân dân nhà trần mà cũng là của dân tộc ta bảy thế kỉ trước.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 8

Trương Hán Siêu là một danh sĩ đời Trần, sau lúc qua đời được vua Trần truy phong là Thiếu Bảo. Ông còn để lại bốn bài thơ và ba bài văn “Dục Thuý sơn khắc thạch”, “Linh Tế Tháp ký”, “Khai Nghiêm tự bi”, “Bạch Đằng giang phú”,… Trong thơ văn cổ Việt Nam có một trong những tác phẩm lấy đề tài sông Bạch Đằng nhưng “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu được xếp vào hạng siêu phẩm.

Chưa rõ Trương Hán Siêu viết “Bạch Đằng giang phú” vào năm nào, nhưng qua giọng văn cảm hoài “Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá – Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”, ta rất có thể đoán định được, bài phú này chỉ rất có thể xây dựng và hoạt động sau thời điểm Trần Quốc Tuấn đã mất, tức là vào khoảng 1301 – 1354.

“Bạch Đằng giang phú” được viết bằng chữ Hán. Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến, Nguyễn Đổng Chi, Bùi Văn Nguyên… đã dịch khá thành công áng văn này. Bài cảm nhận về “Bạch Đằng giang phú” dựa trên văn bạn dạng dịch của giáo sư Bùi Văn Nguyên.

Phú là một thể văn cổ dùng để làm tả cảnh vật, phong tục hoặc tính tình. Chất trữ tình và yếu tố khoa trương đậm đặc trong phú. Có phú cổ thể và phú Đường luật. Phú cổ thể như một bài văn xuôi dài, có vần mà không nhất thiết có đối, còn gọi là phú lưu thuỷ. Phú Đường luật được đưa ra từ đời Đường, có vần, có đối, có luật bằng trắc chặt chữ, có những kiểu câu được quy phạm rõ ràng. “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu viết theo lối phú cổ thể, có vần sử dụng phép đối rất sáng tạo:

“Tiếng thơm đồn mãi,

Bia miệng không mòn.

Đến chơi sông chừ ủ mặt

Nhớ người xưa chừ lệ chan …”

Qua bài phú này, Trương Hán Siêu mệnh danh sông Bạch Đằng hùng vĩ, dòng sông lịch sử dân tộc đã gắn sát với tên tuổi bao nhân vật, với bao chiến công oanh liệt của nhân dân ta trong sự nghiệp chống xâm lăng. Nhà thơ xác minh: Núi sông hiểm trở, nhiều nhân tài hào kiệt đã tạo ra truyền thống lâu đời nhân vật của dân tộc, sự vững chắc và kiên cố của Tổ quốc muôn đời. Lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc là cảm hứng chủ đạo của “Bạch Đằng giang phú”.

“Giương buồm giong gió chơi vơi”. “Khách có kẻ” trong “Bạch Đằng giang phú” là nhân vật trữ tình không người nào khác mà đó là Trương Hán Siêu. trong số bài phú cổ, nhân vật “khách” không mấy xa lạ. “Ngọc tỉnh liên phú” (bài phú Sen giếng ngọc) của Mạc Đĩnh Chi (?-1346) cũng có thể có nhân vật “khách”: … “Khách có kẻ: nơi nhà cao tựa ghế, trưa mùa hạ nắng nồng. Ao trong ngắm làn nước biếc, Nhạc phủ vịnh khúc Phù Dung”. “Khách” ở đấy là Mạc Đĩnh Chi biểu lộ tấm lòng thanh cao, chí khí, tài năng và hoài bão của kẻ sĩ ở đời.

Ta đã từng biết, Trương Hán Siêu là danh sĩ nổi tiếng đời Trần, tính tình cương trực, tâm hồn phóng khoáng. Chín câu đầu cho thấy “khách” là một tao nhân với rượu túi thơ “chơi vơi” theo cánh buồm, làm bạn với gió trăng qua mọi miền sông biển. Sống hết mình với thiên nhiên, du ngoạn thăm thú mọi cảnh đẹp xa gần. Đêm thì “chơi trăng mải miết”, ngày thì: “Sớm gõ thuyền chừ Nguyên Tương; Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt”,…

Khách đã đi nhiều và biết nhiều. những danh lam thắng cảnh như Nguyên Tương, Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt,… đều ở trên giang sơn Trung Hoa mênh mông, ở đây chỉ mang ý nghĩa tượng trưng nói lên một đậm màu ngầu, một tâm hồn: yêu thiên nhiên tha thiết, lấy việc du ngoạn làm niềm lạc thú ở đời, tự hào về thói “giang hồ” của tôi:

“Nơi có người đi, đâu mà chẳng biết”.

những địa danh xa lạ không những là cảnh đẹp mà còn gợi ra một không khí mênh mông, chỉ có những người mang hoài bão và “tráng chí bốn phương” mới rất có thể “giương buồm…lướt bể” đi tới. Đầm Vân Mộng là một thắng cảnh tiêu biểu cho mọi thắng cảnh. Thế mà “Khách” đã “chứa vài trăm trong dạ”, đã thăm thú nhiều lần đã từng thưởng ngoạn bao cảnh đẹp tương tự. Vẫn chưa thoả lòng, vẫn còn đó “tha thiết” với bốn phương trời.

“Đầm Văn Mộng chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết”.

Phần đầu bài phú nói lên cốt cách kẻ sĩ: chan hoà với thiên nhiên, lấy chữ “nhàn” làm trọng, gián tiếp phủ định lợi danh tầm thường. “Qua cửa Đại Than… đến sông Bạch Đằng”. Đoạn văn tiếp theo nói lên thú vui thú ở trong phòng thơ khi tới chơi sông Bạch Đằng. Trương Hán Siêu đã theo cái chí của người xưa “học Tử Trương” đi về phía Đông Bắc “buông chèo” cho thỏa chí “tiêu diêu”. Người xưa nói: “Muốn học cái văn của Tư Mã Tử Trường thì trước tiên phải học cái chơi của Tử Trường”.

Tử Trường là Tư Mã Thiên, tác giả bộ “Sử ký” bất hủ, là nhà văn, nhà sử học tài ba đời Hán. Con người ấy vẫn sẽ là nhà phượt có một không hai thời xưa. Trương Hán Siêu với cánh buồm thơ lần theo sông núi:

“Qua cửa Đại than, ngược bến Đông triều,

Đến sông Bạch Đằng, bồng bềnh mái chèo”

“Bát ngát sóng kình muôn dặm”

Bạch Đằng giang, con sông oai hùng của Tổ Quốc Đại Việt. Sông rộng và dài, cuồn cuộn nhấp nhô sóng biếc. Cuối thu (ba thu) nước trời một màu xanh mênh mông “Bát ngát sóng kình muôn dặm – Thướt tha đuôi trĩ một màu – Nước trời: một sắc – Phong cảnh ba thu”. Câu văn tả thực mượn một hình Hình ảnh của Vương Bột trong bài “Đằng Vương những”: “Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc” (Sông thu cùng với trời xa một màu).

Tả con sóng Bạch Đằng, vua Trần Minh Tông (1288-1356) viết: “Thuồng luồng nuốt thuỷ triều, cuộn làn sóng bạc… Trông thấy nước dòng sông rọi bóng mặt trời buổi chiều đỏ ối – Lầm tưởng rằng máu người chết vẫn chưa khô” (Bạch Đằng giang – Dịch nghĩa). Cảnh núi non, bờ bãi được miêu tả, đã tái hiện cảnh mặt trận rùng rợn một thời:

“Bờ lau san sát.

Bến lách vắng tanh

Sông chìm giáo gãy

Gò đầy xương khô”

Bờ lau, bến lách gợi tả không khí hoang vu, hiu hắt. Núi gò, bờ bãi trập trùng như gươm giáo, xương cốt lũ giặc phương Bắc chất đống. Nét vẽ hoành tráng ấy, một thế kỷ sau Ức Trai cũng viết: “Ngạc chặt kình băm non lởm chởm – Giáo chìm gươm gãy bãi dăng dăng” (“Cửa Biển Bạch Đằng”).

Trương Hán Siêu miêu tả dòng sông Bạch Đằng bằng những đường nét, máu sắc sexy nóng bỏng. Những ẩn dụ và liên tưởng mới về dòng sông lịch sử dân tộc hùng vĩ được miêu tả qua những cặp câu tuy vậy quan và tứ tự tuyệt đẹp. Mấy chục năm sau trận đại thắng trên sông Bạch Đằng (1288) nhà thơ đến thăm dòng sông cảm thương xúc động:

“Buồn vì cảnh thảm

Đứng lặng giờ lâu

Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”.

Một tâm trạng: “buồn, thương tiếc”, một cảm xúc “đứng lặng giờ lâu” của “khách” đều biểu lộ sự xúc động, lòng tiếc thương và biết ơn thâm thúy, vô hạn so với nhân vật liệt sĩ đã đem xương máu bảo vệ dòng sông vá sự tồn vong của dân tộc. Đó là tình nghĩa thuỷ chung “uống nước nhớ nguồn”: “Mà nhục quân thù khôn rửa nổi”.

những bô lão – nhân vật thứ hai xuất hiện trong bài phú. Từ miêu tả và trữ tình, nhà thơ chuyển sang tự sự, ngôn từ sống động biến hoá hẳn lên. Cảm hứng lịch sử dân tộc mang âm điệu nhân vật ca dâng lên dào dạt như những lớp sóng trên sông Bạch Đằng vỗ. Khách và bô lão ngắm dòng sông, nhìn con sóng nhấp nhô như sống lại những năm tháng hào hùng oanh liệt của tổ tiên:

“đấy là chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô mã,

Cũng là bãi đát xưa thuở trước Ngô chúa phá Hoàng Thao”.

Sau và trước, gần và xa, ta và giặc, người thắng lợi và kẻ thảm bại được đặt trong thế tương phản đối lập đã khắc sâu và tô đậm niềm tự hào sông núi. “Đằng giang tự cổ huyết do hồng” vì nó là mồ chôn lũ xâm lược phương Bắc. Năm 938, Ngô Quyền dùng mưu đại phá quân Nam Hán:

“Bạch Đằng một trận giao phong

Hoằng Thao lạc vía, Kiều công nộp đầu”

Năm 1288, Trần Quốc Tuấn mở một trận quyết chiến – chiến lược bắt sống Ô Mã Nhi và tiêu diệt hàng vạn quân xâm lược Nguyên – Mông:

“Bạch Đằng một cõi chiến tràng,

Xương bay trắng đất, máu màng đỏ sông”.

Trở lại bài phú: “Đương khi ấy…” đó là ngày 9 tháng 4 năm 1288, trận thuỷ chiến đã trình làng ác liệt trên sông Bạch Đằng. Dòng sông nổi sóng với “muôn đội thuyền bè”. Cảnh tượng mặt trận vô cùng tráng liệt: “Tinh thần phấp phới – Tỳ hổ ba quân – Giáo gươm sáng chói”. những dũng sĩ nhà Trần với quyết tâm “Sát Thát, với dũng khí mạnh như hổ báo xung trận. Chiến sự dữ dội ác liệt, giằng co: “Trận đánh thư hùng chửa phân – Chiến luỹ Bắc Nam chống đối”.

Khói lửa mù trời. Tiếng gươm giáo, tiếng quân reo, tiếng sóng vỗ. Ngựa hý, voi gầm. Thuyền giặc bị đốt cháy, bị va vào cọc gỗ bịt sắt nhọn vỡ đắm tan tành. Máu giặc nhuộm đỏ dòng sông. Trận đánh kinh thiên động địa được tái hiện bằng những nét vẽ, những rõ ràng phóng bút, khoa trương rất thần tình. Âm thanh và màu sắc, trực cảm và tưởng tượng được tác giả phối hợp vận dụng, thêm phần tô đậm trang sử vàng chói lọi:

“Ánh nhật nguyệt chừ phải mờ

Bầu trời đất chừ sắp đổi”.

“Đại Việt sử ký” ghi rõ: những tướng như Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp, Tích Lệ Cơ… đều bị bắt sống, hàng vạn giặc bị tiêu diệt. Quân ta thu hơn 400 phi thuyền. Giặc đã lần lượt nếm mùi thất bại, nhục nhã. Dòng sông Bạch Đằng như một chứng nhận lịch sử dân tộc:

“Đến nay sông nước tuy chảy hoài

Mà nhục quân thù khôn rửa nổi”.

Trận thủy chiến sông Bạch Đằng của tổ tiên mang tầm vóc và quy mô hoành tráng, kỳ vĩ. Cũng như trận Xích Bích, trận Hợp Phì “quân Tào Tháo tan tác tro bay”, “quân Bồ Kiên trọn vẹn chết trụi”, trận Bạch Đằng giang đã đập tan thủ đoạn bành trướng xâm lược của Lưu Cung, của Tất Liệt: “Trời cũng chiều người – Hung đồ hết lối”. Hung đồ là một cách nói khinh bỉ so với lũ giặc phương Bắc.

Đất hiểm và nhân tài. Nhà thơ từ miêu tả, tự sự đến suy ngẫm về vinh, nhục, về thắng, bại trong lịch sử dân tộc. Tổ quốc mãi mãi vững chắc và nhờ có hai yếu tố quan trọng: đất hiểm và nhân tài. Tính tư tưởng của áng văn này rất thâm thúy. Tác giả đã nêu lên bài học lịch sử dân tộc vô giá:

“Quả là trời đất cho nơi hiểm trở

Cũng nhờ: Nhân tài giữ cuộc điện an”.

Bạch Đằng, Chi Lăng… là đất hiểm trở. Ngô Quyền, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi, Quang Trung… là nhân tài. “Cuộc điện an” là sự việc nghiệp bảo vệ nền độc lập, hoà bình, yên vui cho giang sơn. Bằng lối so sánh, Trương Hán Siêu nhắc lại vai trò to lớn của Lã Vọng, Hàn Tín bên Trung Quốc đã để lại võ thuật lừng lẫy một thời, qua đó tác giả tự hào ngợi ca Hưng Đạo Vương, người nhân vật vĩ đại thuở “bình Nguyên” oanh liệt”:

“Kìa trận Bạch Đằng mà đại thắng

Bởi Đại Vương coi thế giặc nhàn”.

“Thế giặc nhàn” là thế giặc dễ đánh thắng. Quả đúng như vậy lần thứ 3 giặc Nguyên – Mông sang xâm lược VN đã trở nên đại bại. Con người nhân vật “coi thế giặc nhàn”, tên tuổi sống mãi với Bạch Đằng giang, với giang sơn Đại Việt: “Tiếng thơm đồn mãi – Bia miệng không mòn”.

Đoạn văn miêu tả dòng sông, đoạn kể lại trận thủy chiến là rực rỡ nhất. Màu sắc tráng lệ. Hình Hình ảnh kỳ vĩ. Phép đối được vận dụng rất tài tình để biểu lộ niềm tự hào dân tộc và sức mạnh nhân nghĩa Việt Nam. Trương Hán Siêu đã bày tỏ một quan niệm về đất hiểm và nhân tài về vinh và nhục, cái tiêu vong và cái vĩnh hằng… trong cuộc đời và trong lịch sử dân tộc. Tư tưởng cao đẹp ấy được diễn tả một cách tráng lệ, nên thơ, tạo ra vẻ đẹp văn chương của “Bạch Đằng giang phú”.

“Cốt minh đức cao” .Phần cuối bài phú là bài ca của lão về dòng sông, về giang sơn và con người Việt Nam. Sông Bạch Đằng hùng vĩ “một dải dài ghê” là mồ chôn lũ xâm lăng. “Sóng hồng cuồn cuộn trôi về biển Đông”. Máu giặc như mãi mãi nhuộm đỏ dòng sông. Một cách nói hào hùng. Giặc bất nghĩa nhất định bị tiêu vong. những nhân vật để lại tiếng thơm muôn đời, lưu danh sử sách. Nhà thơ giành cho hai vua Trần những lời xinh tươi nhất:

“Anh minh hai vị thánh quân

Sông đây rửa sạch mấy lần giáp binh”

“Thánh quân” là Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông, đã lãnh đạo cuộc kháng chiến lần thứ 2 và lần thứ 3 đánh thắng giặc Nguyên – Mông. Nhờ những nhân tài mà giang sơn được “điện an”; nhờ những ông vua tài xuất sắc, sáng suốt, anh minh mà Đại Việt được “thanh thản muôn thuở”. Một lần nữa tác giả lại xác minh bài học lịch sử dân tộc giữ nước: “bởi đâu đất hiểm, côt mình đức cao”.

Đức cao là lòng yêu nước thương dân, là tinh thần đại đoàn kết dân tộc, là tinh thần cảnh giác trước hiểm hoạ ngoại xâm. Một nét rực rỡ trong thơ văn đời Trần là ngoài “hào khí Đông A” còn nêu cao bài học xây dựng bảo vệ giang sơn: “Thái bình nên gắng sức – Non nước ấy ngàn thu” (Trần Quang Khải). “Đức cao” là nguyên nhân thắng lợi, như Trần Quốc Tuấn đã nói: “Vua tôi đồng long, đồng đội hòa thuận, toàn quốc góp sức” – đó là nguồn sức mạnh Việt Nam.

Tóm lại, “Bạch Đằng giang phú” là một bài ca yêu nước tự hào dân tộc. Tên tuổi Ngô Quyền, Trần Quốc Tuấn vĩnh cửu với dòng sông lịch sử dân tộc. Lời văn hoa lệ, tư tưởng tình cảm thâm thúy, tiến bộ. Chất trữ tình sâu lắng. Âm điệu nhân vật ca, không khí trang trọng cổ kính. Tài hoa trong miêu tả, hùng hồn trong tự sự, u hoài trong cảm xúc, sáng suốt lúc phản hồi… là những thành công của Trương Hán Siêu. Đẹp vậy thay tiếng hát dòng sông:

“Sông Đằng một dải dài ghê,

Sóng hồng cuồn cuộn trôi về biển Đông”…

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 9

giang sơn Việt Nam với hơn 4000 năm văn hiến, với truyền thống lâu đời yêu nước và giữ nước vẻ vang cùng với đó là những địa danh đã ghi dấu những chiến tích lẫy lừng của quân dân nước Nam đánh đuổi giặc ngoại xâm như: sông Lô, Hàm Tử, Chi Lăng… Một trong số đó phải nói tới là Bạch Đằng giang – con sông của lịch sử dân tộc đã tận mắt chứng kiến Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán, nhà Trần tiêu diệt sạch bóng quân Mông – Nguyên.

Như một chứng nhân lịch sử dân tộc oai hùng sông Bạch Đằng đang trở thành nguồn cảm hứng cho những tác phẩm thi ca, sử sách của văn học dân tộc. nổi trội Trong số đó không thể không nhắc đến bài “Bạch Đằng giang phú” của Trương Hán Siêu.

Theo sử sách ghi lại bài phú này còn có lẽ được Trương Hán Siêu sáng tác vào đời Trần Hiến Tông, Trần Dụ Tông, khi nhà Trần đã chính thức có dấu hiệu suy thoái. Đây không những là một tác phẩm nổi tiếng thời Trần mà còn là một trong những bài phú viết bằng chữ Hán hay số 1 VN thời trung đại. Bài phú được viết theo lối cổ phú (phú cổ thể), sử dụng lối “chủ – khách đối đáp”, tuy có vần nhưng câu văn tương đối tự do, không xẩy ra gò bó vào niêm luật. Tác phẩm vừa chứa đựng chan lòng tự hào dân tộc, vừa đọng lại một nỗi đau hoài cổ và có tư tưởng triết lý thâm thúy.

Bài phú này rất có thể chia ra làm ba phần. Phần một là trình làng về nhân vật “khách” và thú vui thích được du ngoạn nhất là du ngoạn trên sông Bạch Đằng. Mở đầu bài phú ta cảm nhận được tâm trạng và cảm xúc của “khách” trước cảnh sắc sông Bạch Đằng:

“Giương buồm giong gió chơi vơi

Lướt bể chơi trăng mải miết.

Sớm gõ thuyền chừ Nguyên, Tương,

Chiều lần thăm chừ Vũ Huyệt.

Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt,

Nơi có người đi, đâu mà chẳng biết

Vân Mộng chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều

Mà tráng chí bốn phương vẫn còn đó tha thiết”.

Hai câu đầu là những hình Hình ảnh thiên nhiên gợi không khí rộng lớn, thời hạn liên hoàn, ngữ điệu trang trọng với cách ngắt nhịp “chừ” chậm rãi chứng tỏ khách là con người phóng khoáng, thích nghêu du sơn thủy. nhất là sự việc liệt kê những địa danh: Vũ Huyệt, Cửu Giang,… đây đều là những danh lam thắng cảnh những di tích lịch sử dân tộc quen thuộc. Từ cách nói có phần ước lệ quen thuộc của văn học trung đại, người đọc nhận ra một Điểm sáng khác của nhân vật “khách” đó là tâm hồn nghệ sĩ tự do, ưa phóng khoáng, một bậc tri thức ham du ngoạn, trước là để du chiêm ngưỡng và ngắm nhìn sau là để nâng cao tầm hiểu biết, tầm văn hóa truyền thống.

Dẫu đi nhiều, hiểu nhiều là thế mà khát vọng bốn phương vẫn còn đó tha thiết, khách muốn học theo Tử Trường nghĩa là muốn mang theo tráng chí với khát vọng hoài bão lớn lao, học theo bậc sử gia nổi tiếng phân tích về lịch sử dân tộc, văn hóa truyền thống dân tộc. Nếu như ở đoạn trên cách viết của tác giả thiên về khái quát, ước lệ thì đến đoạn tiếp theo ông đưa người đọc đến với cảnh thực, địa danh có thực cũng là điều hút hồn khách khi tới với sông nước Bạch Đằng:

“Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều

Đến sông Bạch Đằng, thuyền bơi một chiều.”

Dòng sông hiện lên với nhiều vóc dáng, vừa hùng dũng vừa thướt tha, lại vừa có vẻ ảm đạm, hoang vắng “Bờ lau san sát, bến lách vắng tanh”. Đứng trước cảnh sông nước hùng vĩ nhiều vóc dáng, khách mang trong mình một tâm trạng với nhiều sắc thái vui, buồn, tự hào và nhớ tiếc:

“Thương nỗi nhân vật đâu vắng tá

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu”

Âm hưởng của những câu văn đến đây không thể là phơi phới hào khí, tràn trề tráng chí nữa mà trầm lại, lắng xuống đầy bâng khuâng. Có lẽ trước sông Bạch Đằng một tâm hồn phóng khoáng như khách cũng bồi hồi về quá khứ oanh liệt của thân phụ ông. Qua hình tượng nhân vật “khách” được tác giả thổi hồn trở thành chân dung vô cùng sinh động, ta rất có thể thấy được cái “tôi” của tác giả – một hồn thơ phóng khoáng, trác biệt, một kẻ sĩ nặng lòng ưu hoài về lịch sử dân tộc dân tộc.

Hình Hình ảnh người khách cuối phần một như sự gợi ý, cách đặt vấn đề để dẫn đến sự xuất hiện của những bô lão ở phần hai. những bô lão là chủ, là nhân dân địa phương đại diện thay mặt cho thế hệ đi trước hiện thân của quá khứ. Với lòng nhiệt tình, hăm hở những bô lão đã kể cho “khách” nghe mẩu chuyện về những chiến công đã trình làng trên dòng sông lịch sử dân tộc với những sự kiện liệt kê, những hình Hình ảnh đối nhau người kể đã làm hiện lên không khí chiến trận và thế giằng co quyết liệt.

Việc lựa chọn những hình Hình ảnh, điển tích làm nổi trội sự thất bại của quân thù và cái vẻ vang trong thắng lợi của quân ta như “Hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói”, “quét sạch Nam bang bốn cõi”. rất có thể nhận ra ở đây niềm tự hào sảng khoái của những bô lão, cái tỉnh bơ qua sự chiêm nghiệm của khách.

Với thẩm mỹ tương phản, những bô lão đã lấy cái vận động, trôi chảy của dòng nước con người, dòng đời so với nỗi nhục của quân thù, bởi nỗi nhục quân thù nghìn năm không sửa cũng Tức là những thắng lợi của quân ta vĩnh viễn lên ngôi. Sau lời kể, những bô lão có lời phản hồi tương tự sự tổng kết về nguyên nhân tạo ra sự thắng lợi ấy là có thiên thời, địa lợi nhưng vẫn tôn vinh yếu tố con người. Đó là một quan điểm tiến bộ, nhân bạn dạng. Đến đây lời ca của những bô lão gặp gỡ với khách lúc đầu. Đó là nỗi buồn thương vừa nhớ tiếc.

Vượt lên nỗi buồn, nỗi đau những bô lão vẫn bừng sáng niềm tin, niềm tự hào vào chân lý vĩnh hằng, hồn nhiên, vĩnh viễn như chính cái dằng dặc, mênh mông của Bạch Đằng giang cuộn sóng hồng đổ về biển Đông tự bao đời. Trong lời ca của khách ở phần ba lân cận việc mệnh danh công đức vua Trần, những câu cuối còn tôn vinh và xác minh tài đức con người, xem đó là yếu tố quyết định trong công cuộc đánh giặc ngoại xâm.

Qua hoài niệm và suy ngẫm của những nhân vật “chủ – khách” bài phú đã làm sống dậy hào khí Đông A oanh liệt và hào hùng thời đại nhà Trần. Trương Hán Siêu đã khôn khéo xây dựng hình tượng con sông Bạch Đằng kì vĩ tráng lệ trong không khí quá khứ và một Bạch Đằng giang lặng lẽ, hiu quạnh trầm mình sau những chiến tích ấy để ngàn đời sau thế hệ con cháu vẫn luôn luôn tự hào, ghi nhớ về những di tích lịch sử dân tộc và chiến công vĩ đại của thân phụ ông.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 10

“Phú sông Bạch Đằng” – một tác phẩm tiêu biểu cho đỉnh cao thẩm mỹ của thể phú trong văn học trung đại Việt Nam. Tác giả Trương Hán Siêu đã bằng những hoài niệm quá khứ để thể hiện lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc về chiến công lừng lẫy trên sông Bạch Đằng. nói theo cách khác bài phú chứa đựng những giá trị tư tưởng nhân văn thâm thúy, đó là truyền thống lâu đời nhân vật quật cường và đạo lý nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam ta. Mở đầu bài Phú sông Bạch Đằng là lời trình làng nhân vật “khách”, thực tiễn đây đó là tác giả, một người có tâm hồn ưa du ngoạn, mày mò và tự do phóng khoáng:

“Khách có kẻ:

Giương buồm giong gió chơi vơi,

Lướt bể chơi trăng mải miết”

Trong hành trình du ngoạn cả thực tiễn và trong tưởng tượng của tôi, nhân vật khách đã đi qua biết bao danh lam thắng cảnh, bao hàm cả của Trung Quốc (Cửu Giang, Ngũ Hồ,Tam Ngô, Bách Việt, Đầm Vân Mộng,…) và Đại Việt ta (Đại Than, Đông Triều, Bạch Đằng,…). Khi dừng chân trên sông Bạch Đằng, nhân vật khách đã được đắm chìm trong không khí cảnh sắc muôn màu của sông Bạch Đằng:

“Bát ngát sóng kình muôn dặm…

Sông chìm giáo gãy, gò đầy xương khô”

Vẻ đẹp trong cảnh sắc thiên nhiên nơi chiến tích sông Bạch Đằng vừa mang vẻ hùng vĩ với hình Hình ảnh “sóng kình muôn dặm” lại có vẻ kỳ vĩ tráng lệ với đuôi trĩ một màu thướt tha, Hình như còn chứa đựng nét huyền ảo đầy thơ mộng “Nước trời: một sắc, phong cảnh: ba thu”, vẻ đẹp của không khí đất trời vào độ chín nhất, bầu trời mặt nước cùng một màu xanh.

Tuy nhiên, là nơi chiến tích xưa nên cảnh sông Bạch Đằng không thiếu đi vẻ hoang vu, vắng tanh, những hàng lau sợi bên sông cực tả vẻ hoang vu, lạnh lẽo, thêm vào đó là cảnh “giáo gãy, xương khô” nơi mặt trận xưa đẫm máu. Vị khách đứng trước cảnh tượng ấy không khỏi buồn thương và nuối tiếc trước việc thay đổi của cảnh vật và thương xót cho những người đã ngã xuống nơi đây. Hình tượng những bô lão xuất hiện đã mang đến những mẩu chuyện kể về chiến tích trên sông Bạch Đằng:

“đấy là nơi chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã

Cũng là bãi đất xưa, Ngô chúa phá Hoằng Thao…”

những bô lão không những kể ra những chiến công tiêu biểu lừng lẫy lịch sử dân tộc mà còn tái hiện lại khung cảnh mặt trận xưa một cách hào hùng, chân thực và sống động “thuyền bè muôn đội, tinh kì phấp phới”, “hùng hổ sáu quân, giáo gươm sáng chói”, hơn thế những bô lão còn kể lại diễn biến trận đánh cho thấy đấy là một trận đánh quyết liệt, căng thẳng “nhật nguyệt chừ phải mờ”, “trời đất chừ sắp đổi”, quân giặc là những kẻ hống hách, hung tàn và ngạo mạn đã phải chịu thất bại thảm hại, nhục nhã ê chề “nước sông tuy chảy hoài” mà “nhục quân thù khôn rửa nổi!”. Sau thời khắc sống lại những giây phút hào hùng thắng lợi của quân dân ta, những bô lão đã nhận được định về nguyên nhân dẫn đến thắng lợi:

“Quả là: Trời đất cho nơi hiểm trở

Cũng nhờ: Nhân tài giữ cuộc điện an”

Trong số đó, ba yếu tố được nhấn mạnh đến đó là thiên thời – địa lợi – nhân hòa, vai trò của con người là yếu tố quan trọng nhất, đặc biệt quan trọng hình Hình ảnh của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn được so sánh với những người hùng thế hệ xưa như một lời xác minh sức mạnh, sự anh minh, tài năng lãnh đạo nghĩa quân của ông “Bởi đại vương coi thế giặc nhàn”. Trong bài phú, riêng hai bài ca cuối bài được chuyển sang thể lục bát, đó là bài ca của những bô lão và lời ca của kẻ khách:

“Sông Đằng một dải dài ghê…

Nghìn thu chỉ có nhân vật lưu danh”

“Anh minh hai vị thánh quân…

Bởi đâu đất hiểm cốt mình đức cao”

Lời ca của những bô lão đã mệnh danh hình tượng con sông Bạch Đằng mênh mông, rộng lớn và hiểm trở, thể hiện niềm tự hào về dòng sông lịch sử dân tộc, đồng thời xác minh một quy luật tất yếu muôn đời kẻ bất nghĩa sẽ tiêu vong, người nhân vật sẽ được lưu danh muôn đời. Còn lời ca của kẻ khách nối tiếp niềm tự hào đó, mệnh danh sự anh minh của Trần Nhân Tông và Trần Thánh Tông mang đến sự thanh thản yên ổn muôn thuở sau này của dân tộc.

Qua bài “Bạch Đằng giang phú”, người đọc nói chung và nhân dân Việt Nam ta nói riêng được ôn lại những trang lịch sử dân tộc dân tộc vẻ vang, hào hùng, củng cố thêm niềm tự hào và tự tôn dân tộc. Đồng thời người đọc có tuyệt vời thâm thúy bởi đấy là bài phú viết bằng chữ Hán được xếp vào loại hay số 1 văn học trung đại Việt Nam.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Bài văn phân tích tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” số 11

Mỗi chúng ta, ai cũng thường có cho mình một nơi nào đó để gửi gắm kí ức. những nhà văn, nhà thơ cũng vậy, họ hay chọn cho mình một miền đất hoặc một con sông. Và ở đó bao nhiêu kí thác tâm hồn được vắt ngang qua. Trở lại thế kỉ XIV, văn học trung đại của dân tộc đã có một nhà thơ như vậy. Đó đó là Trương Hán Siêu – nhà thơ nặng lòng với con sông Bạch Đằng oai hùng của lịch sử dân tộc qua văn phẩm nổi tiếng Phú sông Bạch Đằng.

Có lẽ biết bao tâm tư của cả một đời góp sức được ông dồn nén hết thảy vào dòng xoáy chảy bất diệt ấy để tạo ra sự một tác phẩm trở thành đỉnh cao của thơ văn dân tộc. Phú sông Bạch Đằng (tên chữ Hán Bạch Đằng giang phú) được dự đoán xây dựng và hoạt động vào khoảng 50 năm sau cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên thắng lợi ở trong phòng Trần.

Lấy cảm hứng từ một đề tài cũng không hề xa lạ, bởi sông Bạch Đằng đang trở thành thi liệu sáng tác của nhiều nhà thơ như Trần Minh Tông, Nguyễn Sưởng, sau này là Nguyễn Trãi. Nhưng Trương Hán Siêu trong Phú sông Bạch Đằng đã mang tới biết bao cảm xúc vừa chân thực, thiết tha vừa hoài niệm, xúc động để khơi dậy nên niềm tự hào, lòng yêu nước và xác minh những tư tưởng nhân văn cao đẹp về giá trị con người.

Có nhiều ghi chép cho rằng,Trương Hán Siêu sáng tác bài phú này vào thời điểm giang sơn dưới thời hậu Trần (hai vị vua Trần Hiến Tông và Trần Dụ Tông) có dấu hiệu suy thoái. Vốn là một trọng thần, học vấn uyên thâm, tính tình đức độ, trải qua bốn đời vua Trần, từng được những vua tôn kính và gọi là “thầy”, trước tình trạng giang sơn như vậy, ông cảm thấy chán nản và tự mình nghêu du đây đó.

Và điểm đến chọn lựa của ông không đâu khác đó là con sông Bạch Đằng để hoài niệm về một thời vàng son của dân tộc. Có lẽ bởi vậy mà bài phú mới toát lên dư vị pha lẫn của một tâm hồn nghệ sĩ lãng tử, một sử nhân hoài cổ và một nỗi niềm nhân thế thầm kín.

Với đặc trưng cơ bạn dạng của loại phú cổ thể, Phú sông Bạch Đằng có bố cục 4 đoạn (mở, lý giải, phản hồi, kết) và có hình thức đối đáp quen thuộc giữa nhân vật “khách” và nhân vật “những vị bô lão” được tác giả hư cấu. Tuy nhiên, điểm tựa của toàn bộ bài phú là cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “khách” được thể hiện xuyên suốt từ lúc đặt chân tới sông Bạch Đằng Tính đến khi lắng nghe được những lời kể đầy hào hùng về những chiến công trên dòng sông ấy của những vị bô lão.

Vì vậy mà nhiều Review cho rằng cấu tứ của bài phú tương tự một bài thơ hơn là một bài văn tả cảnh, kể việc thường thì. Cứ như vậy, nhân vật “khách” bước ra mang đầy cảm hứng thơ, cảm hứng của một vị khách hải hồ:

Khách có kẻ:

Giương buồm giong gió chơi vơi,

Học Tử Trường chừ thú tiêu dao

Qua hàng loạt những hình Hình ảnh đậm màu ước lệ, có tính phóng đại giương buồm giong gió, lướt bể chơi trăng, sớm gõ thuyền, chiều lần thăm gợi lên cả không khí, thời hạn đều rộng mở. Lại thêm những từ láy chơi vơi, mải miết diễn tả thật đậm nét tâm hồn của một bậc mặc khách, tao nhân đang vi vu cùng với đất trời, thỏa chí mà phóng khoáng, nghêu du. Khách xuất hiện như thể mang theo một giấc mộng hải hồ, đắm mình cùng thiên nhiên.

Kẻ lãng du ấy kéo theo cả hàng loạt những địa danh, những phong cảnh đẹp của Trung Hoa vốn chỉ biết trong sách vở. Nào là Nguyên, Tương, Vũ Huyệt, nào là Cửu Giang, Ngũ Hồ, Tam Ngô, Bách Việt, Đầm Vân Mộng… nơi có người đi, đâu mà chẳng biết, chứa vài trăm trong dạ cũng nhiều. Có cả một trình độ hiểu biết sâu rộng hay là phương pháp để đấng mặc khách ấy triển khai khát vọng thỏa cái tráng trí bốn phương vẫn còn đó tha thiết?

Sao cũng phải, bởi trước hết cái tráng trí ấy mang trong mình tâm thức của một bậc thi nhân đầy lãng mạn, ưa thích nghêu du. nên việc học Tử Trường đâu có phải học cách của một sử kí gia, mà là học thú tiêu dao, cái thú thưởng ngoạn để giữa dòng chừ buông chèo không nỡ bỏ qua cảnh đẹp nên thơ, lại thêm mở mang hiểu biết. Nhưng giấc mộng hải hồ ấy chợt thành hiện thực khi chiếc thuyền ngoặt:

Qua cửa Đại Than, ngược bến Đông Triều

Tiếc thay dấu vết luống còn lưu

Một lần nữa thủ pháp liệt kê lại đưa chúng ta đến những địa danh khác, nhưng lần này là thực, là thủy lưu dẫn đến sông Bạch Đằng. Và hiện ra trước mắt người nghệ sĩ một Bạch Đằng trong khung cảnh đối lập. Đó là khung cảnh tuyệt sắc của thiên nhiên. Cổ nhân thường nói: “Thi trung hữu họa” quả không sai. Trên trời, dưới nước mênh mông, một Bạch Đằng không lúc nào tĩnh lặng nhưng vẫn hiền hòa, nên thơ: sóng kình muôn dặm/ đuôi trĩ một màu/ nước trời: một sắc/ phong cảnh: ba thu.

Bức tranh mở ra hết tầm trên độ rộng, lắng xuống ở độ sâu. Hai từ láy bát ngát, thướt tha càng làm cho biên độ ấy thêm lớn. Nhưng cảnh thu đi đến hồn thu, cảnh đẹp nhưng đượm buồn. Vì những bờ lau, bến lách vắng tanh, vì những chứng tích năm xưa còn sót lại thật thê thảm. Phải chằng vì vậy mà lòng người có sự thay đổi cảm xúc từ vui, tự hào trở nên u buồn, ảm đạm, ngậm ngùi, thương tiếc cho những giá trị lịch sử dân tộc oai hùng bị mai một trước việc trôi chảy khắc nghiệt của thời hạn. Trước cảnh trí đầy tiêu sơ như vậy, lòng người sao tránh được những cảm khái, ưu tư gợn lòng hoài cổ! tương tự Nguyễn Trãi:

Việc trước quay đầu ôi đã vắng

Tới dòng ngắm cảnh dạ bâng khuâng

(Cửa biển Bạch Đằng)

Nét tâm trạng, cảm xúc ấy là nguyên cớ để nảy sinh cuộc trò chuyện với những vị bô lão ở phần tiếp theo. Cuộc đối thoại này trình làng vừa như một quy ước văn chương vừa như một nhu yếu share, giãi bày để làm thức dậy một quá khứ tưởng đã ngủ yên trong quên lãng. những vị bô lão – người dân địa phương, cũng rất có thể là những nhân chứng lịch sử dân tộc đã trực tiếp tham gia vào chiến trận Bạch Đằng năm xưa, đối đãi “khách” với một thái độ đầy kính trọng, nhiệt thành (hỏi ý ta sở cầu, gậy lê chống trước, thuyền nhẹ bơi sau, vái ta mà thưa). Với tư cách là người trong cuộc, họ đã tái hiện, phục chế lại một bức tranh đã nhuốm màu dâu bể, đã phủ bụi thời hạn.

đấy là nơi chiến địa buổi Trùng Hưng nhị thánh bắt Ô Mã

Cũng là bãi đất xưa, thuở trước Ngô chúa phá Hoằng Thao

Đó là hai trận đánh lịch sử dân tộc ghi dấu chiến công oanh liệt, vang dội nhất trên sông Bạch Đằng. Bằng lời kể đậm sắc thái ước lệ, bút pháp cường điệu, sử thi mang cảm hứng vũ trụ thế trận, quy mô trận đánh “thư hùng” trình làng ngang tài, ngang sức, không phân thắng bại:

Đương khi ấy:

Thuyền bè muôn đội, tinh kì phấp phới

Tái tạo công lao, nghìn xưa mệnh danh.

Vua, quân tướng của ta được tôn vinh là “Trùng Hưng nhị thánh”, ” Ngô chúa”, còn quân địch cứ thẳng tên mà gọi, bọn chúng cứ như lũ thiêu thân lao vào lửa, chỉ từ trần trụi những Tất Liệt, Lưu Cung. “Gieo gió gặt bão”, đó là quy luật tất yếu ắt phải nhận của những kẻ huênh hoang, hiếu chiến. Không tự nhiên mà Trương Hán Siêu lại sử dụng điển tích Trung Quốc trận Xích Bích, trận Hợp Phì để so sánh.

Sự tương đương giữa xưa và nay vừa để xác minh chiến công vang dội vừa ẩn ngầm niềm tự hào vô hạn của một giang sơn nhỏ nhỏ nhắn, hay bị coi thường với một giang sơn lớn như Trung Hoa. Tan tác tro bay/ trọn vẹn chết trụi đăng đối lại càng nhấn mạnh đến sự thảm bại của quân địch ôm theo giấc mộng: gieo roi một lần/ quét sạch Nam bang bốn cõi để muôn đời nước sông chảy hoài mà nhục quân thù khôn rửa nổi. Giọng văn khí thế, hùng hồn đã khơi dậy một tinh thần yêu nước, niềm tự hào mãnh liệt trước truyền thống lâu đời oanh liệt, vẻ vang của dân tộc.

điểm vượt trội rất hay của bài phú đó là tại vị trí chiến công trên sông Bạch Đằng không hề bị huyền thoại hóa, mà nó cắt nghĩa được rõ ràng nguyên nhân. Trong lời phản hồi của những vị bô lão, họ đã nhắc tới phép dùng binh trong sách cổ, có ba yếu tố: “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa”:

Tuy nhiên: Từ có vũ trụ, đã có giang san

Tiếng thơm còn mãi, bia miệng không mòn

Trời đất cho nơi hiểm trở là Địa. Bởi đại vương coi thế giặc nhàn, đã sẵn sàng mọi con đường tiến lui là Thiên. Nhân tài giữ cuộc điện an là Nhân, là cái tài lớn của kẻ làm tướng thu phục lấy được lòng dân. Trong số đó, vai trò của Nhân là quyết định. Bởi người nhân vật là phải ghi nhận tạo thời thế, chứ không trông chờ vào thời thế. Vì vậy, một lần nữa việc sử dụng điển tích Trung Hoa (hội Mạnh Tân, trận Duy Thủy) càng tôn vinh vai trò của nhân tài là lấy lấy được lòng dân.

Nhận thức đầy lý trí ấy lại làm trào dâng lên cảm xúc tiếc thương khi nhớ người xưa. Một xưa đầy hào khí thì dù đến nay có nước mắt chừ lệ chan thì niềm tự hào vẫn còn đó mãi. Nhưng tiếc thay, nay không bằng xưa nên nước mắt ấy là nỗi xót xa nhân thế bàng bạc hiện ra.

Dẫu sao nỗi niềm ấy cũng rất được thay bằng sự nối tiếp nhau qua lời ca của những vị bô lão và khách. Cách kết thúc rất đặc trưng của phú cổ thể, nhưng cái hay là đã được những nhà soạn dịch chuyển thể thành những vần thơ lục bát. Trong lời ca của tôi, những vị bô lão đem so sánh cái quy luật tự nhiên không thay đổi của Bạch Đằng giang sẽ cuồn cuộn chảy ra biển cũng như quy luật muôn đời của nhân thế là những kẻ bất nghĩa sẽ bị tiêu vong, còn người nhân vật sẽ lưu danh thiên cổ.

Lời ca một lần nữa phê phán uy lực quân thù phương Bắc và ngợi ca những nhân vật dân tộc sẽ được lưu danh muôn đời. Còn khách vẫn mang trong mình một hoài vọng, ngợi ca hai vị thánh quân nhà Trần đã anh minh, có đức cao mới thu phục lấy được lòng dân và tận dụng được đất hiểm để quét sạch quân thù, để giang sơn thanh thản, yên ổn. Đoạn kết đã thể hiện rất thâm thúy tư tưởng nhân văn cao tay. Hai lời ca đều nhấn mạnh đến vai trò to lớn của con người trong lịch sử dân tộc. Điều đó càng khiến cho nhà thơ khao khát có những đấng minh vương cho xã tắc lúc bấy giờ.

xác minh Phú sông Bạch Đằng là đỉnh cao thẩm mỹ của thể phú trong văn học trung đại Việt Nam thật xác đáng. Với lối kết cấu đặc trưng, câu văn, giọng điệu linh hoạt, bút pháp ước lệ, tượng trưng kết thích hợp với lối nói cường điệu, hình tượng nhân vật rực rỡ, bài phú đã thể hiện thâm thúy những hoài niệm về quá khứ của tác giả Trương Hán Siêu.

Qua đó, tác phẩm đã khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc trước những chiến công trên sông Bạch Đằng và ngợi ca truyền thống lâu đời nhân vật quật cường, truyền thống lâu đời đạo lí nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Hơn thế, bài phú đã chuyển tải được tư tưởng nhân văn cao đẹp trong việc tôn vinh vai trò, vị trí của con người trong lịch sử dân tộc mà điều đó vẫn còn đó tồn tại ý nghĩa đến thời đại này.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)

Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Back to top button